جيڪڏهن قوم جا ماڻهو هڪ ٻئي کي ڪمزور ڪرڻ بدران سنڀالڻ شروع ڪن، ته وڏيون معاشي، سماجي ۽ قدرتي آزمائشون به گڏيل همت اڳيان پنهنجو اثر وڃائڻ لڳن ٿيون. وقت جي تقاضا صاف آهي: نفرتن جا دروازا بند، محبت جا رستا کليل، ذاتي مفاد کان مٿي ٿي اجتماعي ڀلائيءَ لاء حڪمت عملي جوڙجي ۽ اختلافن جي وچ ۾ احترام قائم رکجي۔ ڇو ته طوفان اڪثر الڳ الڳ بيٺل وڻن کي ڪيرائي ڇڏيندو آهي، پر مضبوط پاڙن سان گڏ بيٺل ٻيلو پنهنجي وجود جو دفاع ڪري سگهي ٿو.
حڪيم پريم چاندواڻي
قومون صرف سرحدن، عمارتن ۽ نعريبازيءَ سان مضبوط ناهن ٿينديون؛ قوم جي اصل قوت ان جي ماڻهن جي دلين ۾ موجود اتحاد، الفت، اعتماد ۽ گڏيل ذميواريءَ مان جنم وٺندي آهي. جڏهن ماڻهو هڪ ٻئي جي درد کي پنهنجو درد سمجهن ٿا، اختلافن کي دشمني نه بڻائين ٿا ۽ ذاتي مفاد کان مٿي اجتماعي ڀلائيءَ کي جاءِ ڏين ٿا، تڏهن سماج اندر اهڙي قوت پيدا ٿئي ٿي، جنهن کي وڏيون آزمائشون به آسانيءَ سان شڪست نٿيون ڏئي سگهن.
قدرت جو اصول به اهو ئي ٻڌائي ٿو ته هڪ قطرو اڪيلو هجي ته مٽيءَ ۾ جذب ٿي وڃي ٿو، پر هزارين قطرا گڏجن ته درياهه بڻجي وڃن ٿا. هڪ ماڻهوءَ جي آواز کي دٻائي سگهجي ٿو، پر جڏهن ساڳيو آواز شعور، امن ۽ حق جي گڏيل آواز ۾ تبديل ٿئي ٿو ته ان جي اثر کي نظرانداز ڪرڻ آسان نٿو رهي. اتحاد جو مطلب اهو ناهي ته سڀ ماڻهو هڪجهڙو سوچين؛ اصل ايڪتا اها آهي، جنهن ۾ مختلف سوچن باوجود مقصد انسان جي ڀلائي، سماج جي سڌاري ۽ مستقبل جي حفاظت هجي.
اسان جي معاشري کي اڄ سڀ کان وڌيڪ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اختلافن کي نفرت ۾ تبديل ٿيڻ کان روڪيو وڃي. ذات، ٻولي، برادري، علائقي ۽ ذاتي پسند جا فرق پنهنجي جاءِ تي موجود رهي سگهن ٿا، پر انهن فرقن کي هڪ ٻئي کان ڌار ڪرڻ واري ڀت بڻائڻ بدران احترام جي پل بڻايو وڃي. الفت ڪمزور ماڻهن جي ضرورت نه، پر مضبوط معاشري جو بنياد آهي.
مينهن جڏهن برسات بڻجي وسي ٿو ته زمين کي سيراب ڪري ٿو، پر جڏهن طوفاني شدت اختيار ڪري ٿو ته ڪمن کي روڪي، رستا ۽ اڏاوتون به ڊاهي سگهي ٿو. اهڙيءَ طرح سماج ۾ به جذبات جيڪڏهن محبت، عقل ۽ ذميواريءَ سان سنڀالجن ته تعمير جو سبب بڻجن ٿا، پر نفرت، تعصب ۽ انتقام ۾ بدلجي وڃن ته اهي پنهنجو ئي گهر اجاڙي ڇڏين ٿا. مسئلو اختلاف جو ناهي؛ مسئلو اختلاف کي انسانيت کان وڏو بڻائڻ جو آهي.
قوم جي تعمير ڪنهن هڪ اداري، فرد يا طبقي جي ذميواري نٿي ٿي سگهي. هر ماڻهوءَ جو ڪردار آهي۔ پنهنجي حصي جي ايمانداري ادا ڪرڻ، قانون جو احترام ڪرڻ، ڪمزور سان بيهڻ، حق ڳالهائڻ، ڪوڙ ۽ نفرت کان پاسو ڪرڻ ۽ پنهنجي ايندڙ نسل لاءِ اهڙو ماحول ڇڏڻ، جنهن ۾ عزت سان جيئڻ ممڪن هجي. ننڍيون ننڍيون ذميواريون جڏهن گڏ ٿين ٿيون ته وڏيون تبديليون جنم وٺن ٿيون.
سنڌ کي اهڙي ايڪتا گهرجي، جيڪا نعري تائين محدود نه هجي؛ اهڙي الفت گهرجي، جيڪا مصيبت جي وقت عملي سهارو بڻجي؛ اهڙو شعور گهرجي، جيڪو ماڻهن کي مسئلن جو حصو بڻجڻ بدران حل جو حصو بڻائي. جيڪڏهن قوم جا ماڻهو هڪ ٻئي کي ڪمزور ڪرڻ بدران سنڀالڻ شروع ڪن، ته وڏيون معاشي، سماجي ۽ قدرتي آزمائشون به گڏيل همت اڳيان پنهنجو اثر وڃائڻ لڳن ٿيون.
وقت جي تقاضا صاف آهي: نفرتن جا دروازا بند، محبت جا رستا کليل، ذاتي مفاد کان مٿي ٿي اجتماعي ڀلائيءَ لاء حڪمت عملي جوڙجي ۽ اختلافن جي وچ ۾ احترام قائم رکجي۔ ڇو ته طوفان اڪثر الڳ الڳ بيٺل وڻن کي ڪيرائي ڇڏيندو آهي، پر مضبوط پاڙن سان گڏ بيٺل ٻيلو پنهنجي وجود جو دفاع ڪري سگهي ٿو.
قوم کي طاقت، هٿيارن کان اڳ ۾ ايڪتا ڏئي ٿي، ترقي وسيلن کان اڳ اعتماد ڏئي ٿي، ۽ امن قانونن کان اڳ الفـت جي دل مان جنم وٺي ٿو. جيڪڏهن اسان گڏ رهڻ، گڏ سوچڻ ۽ گڏجي پاڻ سنوارڻ جو هنر سکي وٺون، ته ڪو به طوفان اسان جي مستقبل کي پنهنجي مرضيءَ سان ڊاهي نه سگهندو.
_________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو.
