سنڌ جي کِلناڻي گھراڻي جي آمريڪا ڄائي جڳ مشھور فنڪارا وِنيتا کِلناڻي  

هڪ پاسي بايولاجي ۽ پبلڪ هيلٿ ۾ اعلي سائنسي ڊگريون، ٻئي پاسي اداڪاري، ڳائڻ ۽ عالمي سطح تي ڌُم مچائيندڙ ڪاميڊي! هيءَ ڪهاڻي آهي سنڌ جي تاريخي ڳوٺ ڀريا جي عظيم شخصيت راءِ بهادر ديوان ڪوڙيمل کلناڻيءَ جي خاندان مان آمريڪا ۾ چمڪندڙ ستاري، وِنيتا کلناڻيءَ جي. ھُوءَ هڪ اهڙي ورسٽائل فنڪارا آھي جيڪا هالي ووڊ کان وٺي سماجي خدمت جي ميدانن تائين پنهنجي سنڌي ورثي جو نالو روشن ڪري رهي آهي.

پنھنجي ڳوٺ ڀريا جي عظيم شخصيت راءِ بھادر ديوان ڪوڙيمل چندن مل کلناڻيءَ جي پوئنيرن جي ڳولا ڪندي ھڪ ڏينھن انسٽاگرام تي وِنيتا کلناڻيءَ جو نالو ڏٺم تہ ساڻس رابطو ڪري حال احوال ورتم. خبر پئي تہ ھُوءَ ديوان صاحب جي پوٽي سُريش کلناڻيءَ جي ڌيءَ آھي. سندس والد حال حيات ۽ آمريڪا ۾ ئي آباد آھي. وِنيتا پنھنجي والد سان بہ رابطو ڪرايو، جنھن سان واٽس ايپ تي ڪڏھن ڪڏھن ڳالھ ٻولھ ٿي ويندي آھي. وِنيتا پنھنجي باري ۾ جيڪي حال احوال اوريا، انھيءَ جي آڌار ھيءُ ليک پيش آھي، جيڪو مون پنھنجي انگريزي ويب سائيٽ سنڌ ڪوريئر تي شائع ڪيو ھو.

نصير اعجاز   

دنيا ۾ اهڙيون شخصيتون تمام گهٽ ۽ آڱرين تي ڳڻڻ جيتريون هونديون آهن جيڪي هڪ ئي وقت سائنسي علمن ۾ اعلي سندون رکنديون هجن ۽ ٻئي طرف فن، ڪاميڊي، موسيقي ۽ سماجي خدمت جي ميدانن ۾ به پنهنجي مهارت مڃرائي چڪيون هجن. آمريڪا ۾ رهندڙ ورسٽائل هندوستاني سنڌي فنڪارا، اداڪارا، ڪاميڊين ۽ ڳائڻي وِنيتا کلناڻيVinita Khilnani جو شمار بلڪل اهڙن ئي منفرد انسانن ۾ ٿئي ٿو. هوءَ هن وقت لاس اينجلس، ڪيلفورنيا ۾ رهائش پذير آهي ۽ نه صرف شوبز جي دنيا ۾ هڪ مشهور نالو بڻجي چڪي آهي، پر پنهنجي سماجي ۽ ماحولياتي سرگرمين جي ڪري پڻ کيس وڏي عزت سان ڏٺو ويندو آهي.

جنم، خانداني پسمنظر ۽ ٻالڪپڻ جا ڏينهن

ونيتا کلاڻيءَ جو جنم 1994ع ۾ ڪيلفورنيا جي هڪ خوبصورت شهر سائوٿ پاسادينا (South Pasadena) ۾ ٿيو، جتي سندس ننڍپڻ گذريو. سندس خانداني پسمنظر تمام دلچسپ ۽ ثقافتي ميلاپ سان مالامال آهي. سندس والده جو تعلق سنگاپور سان آهي، جڏهن ته والد سُريش کلناڻي سنڌي آهي. هن منفرد گڏيل ثقافتي ماحول ونيتا جي شخصيت تي گهرا اثر ڇڏيا.

ننڍپڻ کان ئي ونيتا کي خانداني دعوتن ۽ پارٽين ۾ وڃڻ جو بيحد شوق هوندو هو. ان جو وڏو سبب اهو هو ته کيس اهڙن موقعن تي مٽن مائٽن جي اڳيان گانا ڳائڻ ۽ مشهور ٽي وي شو “جيوپيرڊي” (Jeopardy) جي پنهنجي انداز ۾ هوسٽنگ (ميزباني) ڪرڻ جو موقعو ملندو هو. هوءَ ننڍپڻ کان ئي گهر ۾ رونق لڳائي رکندي هئي. پر اسڪول جي ڏينهن ۾ کيس ڪجهه مشڪلات پيش آيون. مڊل اسڪول ۾ پڙهڻ دوران ٻيا ٻار سندس رنگ (Skin Color) جي ڪري کيس تنگ ڪندا هئا ۽ مٿس چِٿرون ڪندا هئا. ان مشڪل وقت ۾ ونيتا ھمت نه هاري؛ هن فيصلو ڪيو ته هوءَ پنهنجي ان منفرد روپ ۽ رنگ تي شرمسار ٿيڻ بدران، پنهنجي سڃاڻپ ۽ پنهنجي اباڻي ورثي تي فخر ڪندي ۽ پنهنجي ان انفراديت کي ئي پنهنجي طاقت بڻائيندي.

هڪ روايتي ايشيائي خاندان وانگر، ونيتا تي به پنهنجي گهر وارن ۽ خاندان پاران سخت دٻاءُ هو ته هوءَ پڙهي لکي ڊاڪٽر بڻجي، ڇو ته عام طور تي ايئن سمجهيو ويندو آهي ته انڊين ٻارن کي صرف ڊاڪٽريءَ واري شعبي ۾ وڃڻ گهرجي. پر ونيتا پنهنجي خاندان ۾ هڪ باغي  ڇوڪري ثابت ٿي، ڇو ته سندس دل ۾ فن ۽ تخليق جي هڪ الڳ دنيا آباد هئي ۽ هوءَ روايتي رستن تان هٽي ڪري ڪجهه الڳ ڪرڻ گهرھندي هئي.

تعليمي سفر: سائنسي دنيا ۾ پاڻ مڃرائڻ

فن جي دنيا ۾ پير رکڻ کان اڳ ونيتا پنهنجي تعليم تي مڪمل ڌيان ڏنو ۽ اهڙيون اعلي سائنسي سندون حاصل ڪيون جيڪي ڪنهن به عام فنڪار لاءِ خواب لڳنديون هونديون. هن تعليمي ميدان ۾ پنهنجي صلاحيتن جو مظاهرو ڪندي هڪ نه، پر ٻه ماسٽرز ڊگريون حاصل ڪيون. هن ڪاميابيءَ سان بايولاجي ۾ ايم ايس جي ڊگري حاصل ڪئي. انھيءَ کانپوءِ ھن پبلڪ هيلٿ  جي شعبي ۾ بہ ماسٽرز مڪمل ڪئي. پنهنجي اعلي تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ئي هن مڪمل طور تي پنهنجي زندگي فن ۽ آرٽ جي نالي ڪرڻ جو پڪو فيصلو ڪيو.

فنڪار طور سفر: اداڪاري، موسيقي ۽ هدايتڪاري

ونيتا کلناڻي پنهنجي پيشيورانه اداڪاريءَ جي شروعات باقاعدي طور تي سال 2015ع ۾ ڪئي. پنهنجي پهرين ڪردار کان پوءِ، هن تيزيءَ سان اڳتي قدم وڌايا ۽ ڪيترين ئي فلمن ۾ ڪم ڪيو، جن ۾ هيٺيون فلمون نمايان آهن:

فلم فيمس (Film Femmes – 2016)

بومرز (Boomers – 2018)

لو اٽ فرسٽ ڪزن (Love at First Cousin – 2018)

سندس فنڪارانه صلاحيتن جو اعتراف عالمي سطح تي ان وقت ٿيو جڏهن هن هڪ ڊارڪ ڪاميڊي فلم “ڊيڊ ٽو مي” (Dead To Me) ۾ پنهنجي بهترين اداڪاريءَ جي ڪري بين الاقوامي سويڊن فلم فيسٽيول (Sweden Film Festival) ۾ بهترين مددگار اداڪاره (Best Supporting Actress) جو ايوارڊکٽيو.

اداڪاريءَ کان علاوه هوءَ ميوزيڪل ٿيئٽر پڻ ڪندي رهي آهي. هن پاپ سنگنگ (Pop Singing) ۾ پڻ قسمت آزمائي ڪئي، جتي هن نه صرف پاڻ گانا لکيا، پر هڪ باقاعده ميوزڪ رڪارڊ ڊيل (Record Deal) سائن ڪرڻ کان پوءِ مختلف شهرن ۾ ميوزڪ ٽوئرز ۽ ڪنسرٽس پڻ ڪيا. ان کان علاوه، هوءَ ڊزني (Disney) جي مشهور “اسٽار وارز گليڪٽڪ اسٽار ڪروزر ايمپيريل ايمپريس” جي نئين تجربي ۾ “انڊاريو زن” (Endario Zinn) جي اهم ڪردار ۾ پڻ نظر آئي، ۽ هڪ مشهور ڪهاڻي “دي جنگل بڪ” (The Jungle Book) جي هڪ نئين روپ (Re-imagined version) جي پروڊڪشن پڻ ڪيائين.

ڪاميڊي، اسڪيچ ۽ سوشل ميڊيا تي شهرت

ونيتا کلناڻي بنيادي طور تي هڪ بهترين هدايتڪار، اداڪاره، امپرووائيزر (Improviser) ۽ ڪاميڊين آهي. سندس چوڻ آهي ته “کِل (Laughter) ئي بهترين دوا آهي” ۽ هوءَ سمجهي ٿي ته اڄ جي دور ۾ هر انسان کي پنهنجي زندگيءَ ۾ ٿورو هلڪو ڦلڪو رهڻ گهرجي ۽ اوور اسٽريس (وڌيڪ ذهني دٻاءُ) کان بچڻ گهرجي.

ڪاميڊي سان سندس لڳاءُ تڏهن وڌيڪ پختو ٿيو جڏهن هن آمريڪا جي مشهور ترين اسڪول “دي گرائونڊلنگز” (The Groundlings) مان امپرووائيزيشنل ڪميڊي (امپروو ڪميڊي) جي تعليم حاصل ڪئي، جتي کيس “گرائونڊلنگز ڊائيورسٽي اسڪالرشپ” (Groundlings Diversity Scholarship) پڻ ملي. ونيتا چوي ٿي: “مون کي گرائونڊلنگز ان ڪري پسند آهي، ڇو ته اتي نوان ڪردار (Characters) تخليق ڪرڻ تي تمام گهڻو ڌيان ڏنو ويندو آهي ۽ نوان ڪردار گهڙڻ جو اهو چئلينج مون کي بيحد وڻندو آهي.” پنهنجي صلاحيتن کي وڌيڪ نکارڻ لاءِ هن “اپ رائيٽ سٽيزنز بليگيڊ” (UCB) ٿيئٽر سان پڻ ڪم ڪيو. هوءَ ننڍپڻ کان ئي مشهور ڪاميڊي شو “آءِ لو لوسي” (I Love Lucy) ڏسي وڏي ٿي هئي ۽ ان جي مرڪزي اداڪاره لوسيل بال (Lucille Ball) کان بيحد متاثر هئي، جيڪا روزمرهه جي عام حالتن کي ڪاميڊي ۾ تبديل ڪري ڇڏيندي هئي.

ونيتا ٻن عورتن تي مشتمل مشهور اسڪيچ ڪاميڊي ٽيمن، “اسٽيليٽو اسڪيچ” (Stiletto Sketch) ۽ “بٽر” (Butter) لاءِ اسڪرپٽ پڻ لکيا ۽ انهن ۾ پرفارم به ڪيو. هن مشهور ٻارن جي ٿيئٽر گروپ “اسٽوري پائريٽس” (Story Pirates) سان گڏ پڻ ڪم ڪيو آهي.

سوشل ميڊيا تي ونيتا کلناڻي تڏهن راتو رات هڪ عالمي اسٽار بڻجي وئي، جڏهن هن ٽاڪ ٽاڪ (TikTok) ۽ انسٽاگرام تي پنهنجي هڪ وڊيو پوسٽ ڪئي، جنهن جو عنوان هو: “اسان جا والدين ماضيءَ ۾ ڪيئن تصويرون ڪڍندا هئا” (How Our Parents Used To Take Pictures). هن وڊيو ۾ ديسي والدين جي تصويرون ڪڍڻ واري انداز جي اهڙي ته زبردست ۽ مزاحيه عڪاسي ڪئي وئي هئي جو ان وڊيو سڄي انٽرنيٽ تي ڌُم مچائي ڇڏي ۽ اها وائرل ٿي وئي. ان کان علاوه ونيتا اڪثر مشهور ڊجيٽل پليٽ فارمز جهڙوڪ بزفيڊ (Buzzfeed) ۽ سمائيل اسڪواڊ (Smile Squad) جي وڊيوز ۾ نظر آئي. هوءَ ڪيترن ئي وڏين برانڊز، جهڙوڪ ٽويوٽا (Toyota)، گيڪو (Geico)، سنڊي رائيلي (Sunday Riley)، والمارٽ (Walmart) ۽ Chewy.com جي ڪمرشلز (اشتهارن) ۾ پڻ مرڪزي ڪردار طور ڪم ڪري چڪي آهي.

نه رُڳو اھو، پر گاڏين سان بيحد محبت جي ڪري، ونيتا لاس اينجلس جي هڪ وڏي quarterly ايونٽ “مارننگ اوڪٽين” (Morning Octane – LA Cars and Coffee) جي باقاعده هوسٽ (ميزبان) پڻ رھي آهي.

مس انڊيا نارٿ آمريڪا 2018 جو اعزاز

سال 2018ع ۾ لاس اينجلس ۾ منعقد ٿيل خوبصورتي ۽ ذهانت جي مقابلي ۾ ونيتا کلناڻي “مس انڊيا نارٿ آمريڪا 2018” (Miss India North America) جو تاريخي تاج پنهنجي سر تي سجايو. هن اعزاز بابت ڳالهائيندي ونيتا چيو هو: “مون کي بيحد فخر آهي ته مون پنهنجي هندوستاني/سنڌي ورثي ۽ پنهنجي اباڻي شهر سائوٿ پاسادينا جي نمائندگي ڪندي هي مقابلو کٽيو. مان چاهيان ٿي ته هن پليٽ فارم ۽ اعزاز کي استعمال ڪندي دنيا جي ٻين مختلف ثقافتن سان تعلق رکندڙ نوجوان عورتن ۽ ڇوڪرين کي اڳتي اچڻ لاءِ حوصلا افزائي ڪريان، ته جيئن انهن ۾ پاڻمرادو اعتماد پيدا ٿئي ۽ هو پنهنجي خوابن کي سچو ڪري سگهن.”

سماجي خدمتون، تدريس ۽ ماحولياتي سرگرميون (Eco Hero)

ونيتا کلناڻيءَ جي شخصيت جو سڀ کان خوبصورت پاسو اهو آهي ته هن پنهنجي ايتري مصروفيت ۽ شهرت جي باوجود پنهنجي ڪميونٽي (سماج) کي ڪڏهن به ناهي وساريو ۽ پنهنجو گهڻو وقت سماجي خدمت لاءِ وقف ڪندي آهي. سندس سماجي خدمتون ڪيترن ئي شعبن تي پکڙيل آهن:

ٻارن جي تعليم ۽ رياضيات جو ميوزڪ سان ميلاپ

پاسادينا ۾ روسناڪ (Rusnak) لاءِ هڪ ڪار ايونٽ جي هوسٽنگ دوران ونيتا جي ملاقات هڪ اهڙي شخص سان ٿي، جنهن کيس سيمفونڪ جاز آرڪسٽرا (Symphonic Jazz Orchestra – SJO) سان متعارف ڪرايو. ونيتا ان جي باقاعده بورڊ ميمبر بڻجي وئي. هن تنظيم جو مقصد لاس اينجلس جي انهن پسمانده ۽ غريب علائقن جي اسڪولن ۾ ميوزڪ جي تعليم کي واپس آڻڻ آهي جتي وسيلن جي کوٽ آهي. هي پروگرام سڄو سال هلندو آهي ۽ هن وقت اٽڪل 4,500 شاگردن تائين پهچ رکي ٿو. ونيتا جو هڪ استاد ۽ ميوزيشن طور اهو مڃڻ آهي ته موسيقي ۽ رياضي (Math) جي وچ ۾ هڪ گهرو تعلق آهي. ان پروگرام ذريعي ٻارن کي ميوزڪ سان گڏوگڏ رياضي، سائنس، پڙهڻ، تاريخ ۽ تخليقي لکڻين (Creative Writing) کي سمجهڻ ۾ وڏي مدد ملندي آهي.

ٻارن جي خانگي تدريس (Private Tutoring):

ميوزڪ مان واندڪائي ۽ اسڪول مان فارغ ٿيڻ کان پوءِ، ونيتا هڪ پرائيويٽ ٽيوٽر ۽ ٽيسٽ پريپريشن اسپيشلسٽ طور پڻ ڪم شروع ڪيو. هوءَ پنهنجي علائقي جي ٻارن کي هوم ورڪ ۾ مدد ڪندي آهي، خاص ڪري سائنس ۽ رياضي جهڙن ڏکين مضمونن ۾ ٻارن جي رهنمائي ڪندي آهي، ته جيئن انهن جو تعليمي بنياد مضبوط ٿي سگهي.

ماحولياتي تحفظ (Eco Hero):

ونيتا پاڻ کي هڪ “ايڪو هيرو” (Eco Hero) سڏيندي آهي. هوءَ مختلف اسڪولن جي ڪلاسن ۾ وڃي ٻارن کي ڌرتيءَ جي ماحول جي حفاظت بابت آگاهي ڏيندي آهي. هوءَ چوي ٿي: “مان پنهنجي شاگردن کي هميشه ماحول بابت بيدار رهڻ جي تلقين ڪندي آهيان، ته جيئن اهي اهڙا قدم کڻن جيڪي اسان جي ڌرتيءَ کي بچائي سگهن.”

جانورن سان محبت ۽ لاس اينجلس زُو  ۾ خدمتون:

ونيتا جانورن سان بيحد محبت ڪندڙ خاتون آهي. پنهنجي اسڪول جي ڏينهن ۾ هن لاس اينجلس زو (L.A. Zoo) ۾ جانورن جي حفاظت ۽ سار سنڀال لاءِ پنهنجي زندگيءَ جا 1600 ڪلاڪ رضاڪارانه طور ڪم ڪيو، جنهن تي کيس هڪ خاص ايوارڊ سان پڻ نوازيو ويو. هوءَ چوي ٿي ته: “مان جانورن جي مدد ڪرڻ لاءِ ديواني هئس. اڄ انسان جانورن جي قدرتي پناهگاهن (Habitats) کي تيزيءَ سان تباهه ڪري رهيا آهن، ان ڪري اسان سڀني کي انهن بي زبانن جي حفاظت لاءِ اڳتي اچڻ گهرجي.”

بيواهه ۽ يتيمن ۽ نوجوان ڇوڪرين جي واهر (Rosemary Children’s Services):

ونيتا پنهنجي علائقي جي نوجوان ڇوڪرين کي، جيڪي زندگيءَ جي تلخ حقيقتن يا غلط رستن تي ڀٽڪي ويل هونديون آهن، انهن کي واپس صحيح رستي تي آڻڻ ۽ انهن جي زندگي سنوارڻ لاءِ “ڪاٽيج گلڊ” (Cottage Guild) جي صدر طور فنڊ گڏ ڪندي آهي. ان سان گڏوگڏ هوءَ پاسادينا جي هڪ تنظيم “روزميري چلڊرنز سروسز” (Rosemary Children’s Services) جو پڻ سرگرم حصو آهي. هوءَ ڪجهه ٻين عورتن سان گڏجي انهن گهرن ۾ ويندي آهي جتي اهي نوجوان ڇوڪريون رهن ٿيون ۽ انهن سان گڏ مختلف مثبت سرگرميون ڪندي آهي. ونيتا جو چوڻ آهي ته: “انهن ڇوڪرين کي بهتر ٿيندي ڏسڻ هڪ وڏي نعمت آهي، ڇو ته انهن مان ڪيترين ئي ڇوڪرين تمام ڏکيا ڏينهن ڏٺا آهن. انهن کي ڏسي مون کي اندازو ٿئي ٿو ته مان ڪيتري خوش نصيب هيس جو منهنجي پرورش سائوٿ پاسادينا ۾ هڪ سٺي ماحول ۾ ٿي.”

اندر جو تضاد ۽ زندگيءَ جو فلسفو

ونيتا کلناڻي هڪ اهڙي موڙ تي آهي جتي سندس دل ٻن مختلف ۽ وڏن شعبن جي وچ ۾ ورهايل آهي. هوءَ چوي ٿي: “مان ڪڏهن ڪڏهن پنهنجي اندر ۾ سائنس (Science) ۽ تفريح (Entertainment) جي وچ ۾ سخت ڇڪتاڻ محسوس ڪندي آهيان ته مان پنهنجي هنن سڀني دلچسپين سان ڪيئن انصاف ڪريان. دنيا ۾ ايتريون شيون آهن جيڪي مان ڪري سگهان ٿي، ۽ مان اهي سڀئي هڪ ئي وقت ڪرڻ چاهيان ٿي.”

سندس فلسفو تمام سادو ۽ خوبصورت آهي:

“هن دنيا ۾ تمام گهڻا ناخوش ۽ اداس ماڻهو آهن. مان انهن کي کلائڻ چاهيان ٿي، اهوئي منهنجو چاهه آهي ۽ اها ئي منهنجي زندگي آهي.”

ونيتا کلناڻي پنهنجي قابليت، محنت ۽ انسان دوستيءَ جي جذبي سبب اڄ جي نوجوان نسل، خاص ڪري سنڌي ۽ ايشيائي پسمنظر رکندڙ ٻارن لاءِ هڪ روشن ۽ متاثر ڪندڙ مثال آهي.

_______________

نصير اعجاز صحافي، اديب، شاعر، محقق، ۽ ھڪ سفرنامي سميت يارھن ڪتابن جو مصنف آھي. انھن ڪتابن ۾ سندس ھڪ انگريزي ڪتاب Hur – The Freedom Fighter بہ شامل آھي جيڪو سوا سئو ورھين جي تاريخ تي ٿيل تحقيقي ڪم آھي.

وِنيتا کلناڻيءَ جي سنڌ ڪوريئر ۾ ڇپيل انگريزي انٽرويوءَ جو سنڌي ترجمو: جيمناءِ