ڪنوينئنس اسٽور جي ڪلرڪ کان عالمي ادبي افق تائين سياڪا موراٽا جو سفر. ھُوءَ سماجي پابندين، شادي ۽ ماءُ بڻجڻ جي روايتن کي نٿي مڃي. ھوءَ ننڍپڻ کان خيالي محبت ڪندي رھي آھي.
جپاني ليکڪا سياڪا موراٽا (Sayaka Murata) همعصر عالمي ادب جو هڪ اهڙو منفرد ۽ جرات مند آواز آهي، جنهن پنهنجي غير معمولي ۽ حيرت انگيز تحريرن ذريعي سماجي مڃتائن، صنف ، شادي، ۽ ماءُ بڻجڻ جهڙن روايتي تصورن کي للڪاريو آهي. 14 آگسٽ 1979ع تي چيبا پريفيڪچر، جپان ۾ پيدا ٿيندڙ سياڪا موراٽا کي سندس ناول “ڪونبيني نينگين” (Convenience Store Woman) جي عالمي مقبوليت کان پوءِ سڄي دنيا ۾ هڪ باغي ۽ فيمينسٽ ليکڪا طور سڃاتو وڃي ٿو.
سياڪا موراٽا جو ننڍپڻ روايتي جپاني ماحول ۾ گذريو؛ سندس پيءُ هڪ جج ۽ ماءُ گهريلو عورت هئي. ٻاهران هڪ مثالي خاندان نظر اچڻ جي باوجود، موراٽا جو ننڍپڻ محبت کان محروم ۽ ذهني دٻاءُ وارو رهيو. هن تمام ننڍي عمر ۾ ئي سماج جي ان سختي ۽ ڏاڍائيءَ کي محسوس ڪيو، جتي عورت جي جسم کي رڳو مرد جي جنسي خواهش پورائي ڪرڻ جو سامان يا نسل وڌائڻ جي مشين سمجهيو ويندو آهي.
هن پنهنجي بچاءَ ۽ اندر جي بيچينيءَ کي زبان ڏيڻ لاءِ 10 سالن جي عمر کان ئي ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيون. بعد ۾ هن ٽاماگاوا يونيورسٽي مان آرٽ ڪيوريشن جي تعليم حاصل ڪئي.
موراٽا جي زندگي جو هڪ دلچسپ پهلو اهو آهي ته هن يونيورسٽيءَ واري دور کان وٺي لڳاتار 18 سالن تائين هڪ ڪنوينئنس اسٽور Konbini ۾ ڪلرڪ طور پارٽ ٽائيم نوڪري ڪئي. نوڪريءَ دوران هن رات جو 2 وڳي کان صبح 6 وڳي تائين لکڻ جو معمول بڻايو. موراٽا جو چوڻ آهي ته:
“اسٽور ۾ ڪم ڪندي مون پهريون ڀيرو پنهنجي صنف (عورت هجڻ) کي وساريو، ڇاڪاڻ ته اتي مرد توڙي عورتون هڪ ئي يونيفارم پائيندا هئا ۽ هڪ ئي ڪم ڪندا هئا. مان اتي عورت نه، صرف هڪ ڪم ڪندڙ هئس.”
هن پنهنجي انهن مشاهدن کي 2016ع ۾ پنهنجي مشهور ناول “Convenience Store Woman” ۾ چٽيو. هُن ناول جي هيروئن ‘ڪيڪو فوروڪورا’ ذريعي سماج جي انهن سوالن کي نشانو بڻايو جيڪي هڪ آزاد عورت کان شادي ۽ ڪيريئر بابت پڇيا ويندا آهن. هن ناول جون 15 لک کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون ۽ ان کي 30 کان وڌيڪ ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو، جنهن موراٽا کي جپان جو اڪوٽاگاوا انعام’ (Akutagawa Prize) ڏياريو ۽ ووگ جپان (Vogue Japan) کيس “وومن آف دي ايئر” قرار ڏنو.
سياڪا موراٽا جون تحريرون اڪثر اونداهيون، عجيب ۽ سماجي ممنوعات (Taboos) تي ٻڌل هونديون آهن. سندس لکڻين جا اهم موضوع هي آهن:
شادي ۽ ماءُ بنجڻ کان انڪار: موراٽا شادي کي هڪ يرغمالي صورتحال (Hostage situation) ۽ ماءُ بڻجڻ کي هڪ اهڙي پِٽَ سمجهي ٿي جيڪي هڪ ليکڪ طور سندس زندگي ختم ڪري سگهي ٿو.
جنسيت کان لنوائڻ (Asexuality) ۽ خيالي محبت (Fictosexuality) سندس ڪردارن تي حاوي آھي. موراٽا جا ڪيترائي ڪردار جنسي لاڳاپن کان پري ڀڄن ٿا. هن پاڻ به اعتراف ڪيو آهي ته ننڍپڻ کان وٺي سندس 30 کان 40 خيالي دوست (Imaginary friends) آهن، جن سان هوءَ ذهني ۽ جنسي وابستگي محسوس ڪري ٿي. سندس ناول “Vanishing World” (شوميتسو سيڪائي) اهڙي ئي هڪ مستقبل جي دنيا چٽي ٿو جتي ماڻهو جنسي لاڳاپا ختم ڪري چڪا آهن ۽ مصنوعي ذريعي نسل وڌايو وڃي ٿو.
سماجي موافقت (Conformity) تي سوال: هوءَ پنهنجي لکڻين ۾ اڪثر پڇندي آهي ته نارمل سلوڪ (اٿڻ ويهڻ) ڇا آهي؟ سندس خيال ۾ جنهن کي سماج نارمل چوي ٿو، اهو پاڻ هڪ قسم جو چريائيءَ جو روپ آهي.
ممنوعات کي چيلنج ڪرڻ: سندس ناول “Earthlings” ۾ جنسي تشدد، قتل ۽ آدم خوري (Cannibalism) جهڙن انتهائي حساس موضوعن کي ڇهيو ويو آهي، ته جيئن انساني نفسيات جي سچائيءَ کي پرکي سگهجي. موسمي تبديلين تي ٻڌل سندس ڪهاڻي “Survival” پڻ ماحولياتي بحران تي هڪ اهم تحرير آهي.
موراٽا جپان جي ادبي افق تي نمايان ھجڻ سبب ڪيترا ئي اھم انعام حاصل ڪري چڪي آهي. سندس ڪتابن کي انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪرڻ جو سڄو ڪارنامو گني ٽيپلي ٽاڪيموري (Ginny Tapley Takemori) جو آھي، جنهن موراٽا جي پيچيده خيالن کي عالمي پڙهندڙن تائين پهچايو. موراٽا جي ڪاميابيءَ جپاني فيمينسٽ ۽ همعصر عورت ليکڪائن (جهڙوڪ ميڪو ڪاواڪامي ۽ آساڪو يوزوڪي) لاءِ عالمي مارڪيٽ جا رستا کوليا.
سياڪا موراٽا اڄ به ٽوڪيو جي شنجوڪو ضلعي ۾ هڪ سادي زندگي گذاري ٿي ۽ ڪيفي ۾ ويهي لکڻ پسند ڪري ٿي. هوءَ پاڻ کي ڪا وڏي مشهور شخصيت نٿي سمجهي، پر سندس لکڻيون پوري دنيا جي انهن ماڻهن لاءِ هڪ پناهگاهه آهن جيڪي سماج جي ٻُوساٽيندڙ ماحول ۾ ساهه کڻڻ کي ڏکيو سمجھن ٿا. سياڪا موراٽا فڪري اونھائي، جرئت ۽ منفرد تخيل جي هڪ اهڙي علامت آهي، جيڪا پڙهندڙ کي مجبور ڪري ٿي ته هو پنهنجي چوڌاري موجود حقيقي دنيا جي اصولن تي نئين سر غور ڪري.
_______________
انگريزيءَ مان ترجمو: جيمناءِ
ايڊيٽنگ: نصير اعجاز
تمام بهترين ليک