سکر روھڙي نئين پُل جي رٿا پهچ وارن رستن بنا ٽريفڪ جو مسئلو حل ڪري سگھندي؟ 

ڪنهن به پاسي اهڙا سڌا، ويڪرا يا وڏي گنجائش وارا رستا موجود ناهن جيڪي خاص ڪري ڪراچي، پنجاب ۽ اپر سنڌ جي وچ ۾ هلندڙ مال بردار گاڏين جي وڌندڙ دٻاءُ کي برداشت ڪري سگهن. رستن جي بهتري کانسواءِ، هي پل رڳو ٽريفڪ جي رش کي پل تان هٽائي شهر جي گھٽين تائين منتقل ڪندي.

انجنيئر ڀَوَن داس

حڪومت سنڌ پاران سکر ۽ روهڙي جي وچ ۾ نئين پل تعمير ڪرڻ جو فيصلو علائقي ۾ ٽريفڪ جي وڌندڙ بحران جو هڪ دير سان کنيل پر خوش آئند قدم آهي. سالن کان مسافر، واپاري ۽ ٽرانسپورٽر سنڌو درياءُ پار ڪرڻ دوران ڪلاڪن جا ڪلاڪ خوار ٿين ٿا، ڇاڪاڻ ته هو مڪمل طور تي پراڻي لئنسڊائون پل تي ڀاڙين ٿا. سکر بئراج تي ٽريفڪ جي بندش (جيڪا گهٽ ۾ گهٽ 2027 تائين ضروري مرمت سبب بند آهي) کانپوءِ هڪ متبادل پل جي ضرورت اڃا به وڌي وئي آهي.

پهرين نظر ۾ هي مجوزہ منصوبو وقت جي ضرورت ۽ انقلابي نظر اچي ٿو. هيءَ نئين پل—جيڪا هڪ جديد، گھڻ-لين (multi-lane) سهولت طور بکر ٻيٽ جي اتر ۾ اٽڪل 1.5 ڪلوميٽر ڊگهي هوندي—وڏي مال بردار گاڏين، پيدل هلندڙن جي رستن ۽ جديد لائٽنگ سسٽم سان ليس هوندي. جيتوڻيڪ فيزيبلٽي اسٽڊي ۽ پي پي پي (PPP) اسٽرڪچرنگ کان پوءِ حتمي لاڳت جو سرڪاري اعلان ٿيڻ باقي آهي، پر انفراسٽرڪچر جي ماهرن جو اندازو آهي ته اهڙي وڏي پيماني جي منصوبي تي، جنهن ۾ لاڳاپيل ڪم به شامل آهن، اربين روپيا خرچ اچي سگهي ٿو.

هن رٿا تي 16 مارچ 2026 تي وڏي وزير جي صدارت ۾ پي پي پي پاليسي بورڊ جي 51 هين اجلاس ۾ بحث ڪيو ويو. هي منصوبو پبلڪ پرائيويٽ پارٽنرشپ (PPP) تحت “تعمير ڪريو، هلايو ۽ منتقل ڪريو” (BOT) جي بنياد تي اڳتي وڌايو پيو وڃي. پل جو الائنمينٽ سکر جي “زيرو پوائنٽ” کي روهڙي جي ڊي ايس پي آفيس ۽ واٽر سپلاءِ واري علائقي سان ملائي ٿو، جنهن جو مقصد آبادي جي گهٽ ۾ گهٽ منتقلي ۽ موجود روڊن جي نيٽ ورڪ سان ڳنڍڻ آهي.

تنهن هوندي، هن اميد جي پٺيان هڪ بنيادي سوال موجود آهي: ڇا صرف هڪ نئين پل ٽريفڪ جي رش کي حل ڪري سگهي ٿي جيڪڏهن ان تائين پهچائيندڙ رستا سوڙھا، تنگ ۽ ناقص هجن؟

رستن کانسواءِ پل؟

انفراسٽرڪچر پنهنجي فطرت ۾ هڪ “سسٽم” طور ڪم ڪندو آهي. هڪ چار لين واري پل پنهنجا فائدا تڏهن ئي ڏئي سگهي ٿي جڏهن اها اڳتي هلي ٻن لين وارن انهن شهري رستن سان نه ڳنڍجي جيڪي اڳ ئي رنڊڪ  بڻيل هجن. سکر-روهڙي پل جي حوالي سان اها ئي وڏي ڳڻتي آهي. جيتوڻيڪ پل پاڻ جديد معيارن مطابق ٺاهي پئي وڃي، پر ٻنهي پاسن کان پهچ وارا رستا هڪ مختلف ڪهاڻي بيان ڪن ٿا.

روهڙي واري پاسي: مجوزہ الائنمينٽ واٽر سپلاءِ زون جي ويجهو ڳتيل آبادي واري علائقي مان گذري ٿي. سکر واري پاسي: اها زيرو پوائنٽ سان ڳنڍجي ٿي، جتي اڳ ئي ٽريفڪ جو سخت دٻاءُ آهي.

ڪنهن به پاسي اهڙا سڌا، ويڪرا يا وڏي گنجائش وارا رستا موجود ناهن جيڪي خاص ڪري ڪراچي، پنجاب ۽ اپر سنڌ جي وچ ۾ هلندڙ مال بردار گاڏين جي وڌندڙ دٻاءُ کي برداشت ڪري سگهن. رستن جي بهتري کانسواءِ، هي پل رڳو ٽريفڪ جي رش کي پل تان هٽائي شهر جي گھٽين تائين منتقل ڪندي.

مال برداري جو عنصر

علائقائي واپار جي لحاظ کان معاملو اڃا به وڌيڪ حساس آهي. نيشنل هاءِ وي N-5 ۽ M-5 موٽر وي جي وچ ۾ سفر ڪندڙ وڏيون گاڏيون لئنسڊائون پل تي پابندين سبب ڊگهو چڪر ڪاٽڻ تي مجبور آهن. نئين پل مان اها اميد آهي ته اها سڌي ڪنيڪٽيوٽي بحال ڪندي، جنهن سان سفر جو وقت ۽ خرچ گهٽجي ويندو. پر ياد رهي ته مال بردار ٽريفڪ کي بغير رڪاوٽ ۽ تيز رفتار حرڪت جي ضرورت هوندي آهي، جيڪا انهن شهري رستن تان حاصل نٿي ڪري سگهجي جتي سوڙها موڙ، حددخليون ۽ گڏيل ٽريفڪ هجي.

هڪ وڏو ۽ اڻ پورو منصوبو

عام طور تي اهو سمجهيو ويندو آهي ته اپروچ روڊن جي تعمير هڪ معمولي ڪم آهي، پر حقيقت ۾ هي پاڻ ۾ هڪ وڏو انفراسٽرڪچر پروجيڪٽ آهي. ان ۾ زمين جي حاصلات، عمارتن جو ڊاهڻ، متاثرن جي ٻيهر آبادڪاري ۽ فلاءِ اوورز، باءِ پاسز ۽ انٽرچينجز جي تعمير شامل آهي. اهڙي ڪم لاءِ هڪ الڳ پلاننگ فريم ورڪ (PC-1)، مخصوص فنڊن ۽ مضبوط سياسي عزم جي ضرورت آهي.

پي پي پي ماڊل: ڪارڪردگي يا دير؟

پروجيڪٽ کي پبلڪ پرائيويٽ پارٽنرشپ (PPP) تحت هلائڻ سان ڪارڪردگي ۽ خانگي سيڙپڪاري ته اچي سگهي ٿي، پر عملي طور تي اهڙن منصوبن ۾ فيزيبلٽي اسٽڊيز ۽ سيڙپڪارن سان ڳالهين دوران اڪثر دير ٿيندي آهي. اهڙي اسٽريٽجڪ اهميت واري منصوبي ۾ شفافيت ۽ گورننس جي مسئلن سبب عوام جو اعتماد متاثر ٿي سگهي ٿو.

لئنسڊائون پل جو ورثو

نئين پل تي بحث ڪندي لئنسڊائون پل جي تاريخي اهميت کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. 1889ع ۾ تعمير ٿيل هي شاهڪار پنهنجي وقت ۾ دنيا جي ڊگهي ترين اسٽيل ڪينٽيليور پل هئي. 130 سالن کان وڌيڪ پراڻي هجڻ ڪري هاڻي ان تي پابنديون آهن. جنوري 2024 ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي حڪم تي ان کي پاڪستان ريلوي کان سنڌ جي ثقافت کاتي جي حوالي ڪيو ويو آهي ته جيئن ان کي بحال ڪري سياحتي ماڳ بڻايو وڃي.

پراڻيون غلطيون ورجائڻ جو خطرو

پاڪستان جي انفراسٽرڪچر جي تاريخ اهڙن مثالن سان ڀريل آهي جتي هڪ جاءِ تان رش ختم ڪئي وئي ته ٻي جاءِ تي پيدا ٿي وئي. سکر-روهڙي پل پڻ ساڳئي رستي تي وڃي سگهي ٿي جيڪڏهن پهچ وارا رستا گڏوگڏ تيار نه ڪيا ويا. عارضي اپاءُ جهڙوڪ ون-وي سسٽم يا سگنلز جي تبديلي ڪڏهن به جامع پلاننگ جو متبادل نٿا ٿي سگهن.

مسئلي جو حل

منصوبي جي ڪاميابي لاءِ هيٺيان قدم لازمي آهن:

ٻنهي پاسن کان چار لين (يا ان کان وڌيڪ) وارا اپروچ روڊ تعمير ڪرڻ.

وڏين هاءِ ويز سان سڌو ۽ سگنل فري رابطو قائم ڪرڻ.

شهر جي وچ مان گذرندڙ ٽريفڪ کي هٽائڻ لاءِ انٽرچينجز ۽ باءِ پاسز ٺاهڻ.

پل ۽ ان جي رستن کي ٻه الڳ ڪم سمجهڻ بدران هڪ ئي مربوط (Integrated) منصوبي طور کڻڻ.

نتيجو

نئين سکر-روهڙي پل اتر سنڌ جي معيشت ۽ اچ وڃ کي تبديل ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿي. پر، بغير مضبوط اپروچ روڊن جي، هي هڪ اڌورو حل ثابت ٿيندي—هڪ شاندار اڏاوت جيڪا اڻپورن رستن ۾ کلي ٿي. اصل امتحان رڳو پل جي تعمير ناهي، پر ان کان اڳتي جو ويزن آهي. تڏهن ئي هيءُ منصوبو پنهنجا اصل مقصد حاصل ڪري سگهندو.

__________________