آن لائن جُوئا  هڪ خاموش باهه، جيڪا نوجوان زندگين کي ساڙي رهي آهي

جيڪڏهن ڪو اوهان کي چوي ته صرف ڪجهه ڪِلڪن سان اوهان امير ٿي سگهو ٿا، ته ڇا اهو سچ ٿي سگهي ٿو؟ جيڪڏهن اهو ايترو آسان هجي ها، ته ڇا دنيا ۾ ڪو غريب رهي ها؟ اهو سوچي ڏسو. حقيقت اها آهي ته اهڙيون سڀ شيون اوهان کي لالچ ۾ ڦاسائڻ لاءِ ٺاهيون وينديون آهن

ليکڪ: لال جان

اسان سڀ روزانو خبرون پڙهون ٿا، وڊيوز ڏسون ٿا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اهڙيون ڳالهيون ٻڌون ٿا، جيڪي دل کي ڏڪائي ڇڏين ٿيون. پر سوال اهو آهي ته ڇا اسان انهن واقعن مان ڪجهه سکون ٿا يا صرف ڪجهه لمحن لاءِ افسوس ڪري اڳتي وڌي وڃون ٿا؟

چمبڙ ڀرسان هڪ نوجوان جي ڪهاڻي، جيڪو آن لائن جوئا جي ڄار ۾ ڦاسي پنهنجي زندگي وڃائي ويٺو، صرف هڪ خبر ناهي. اهو هڪ سڏ آهي، هڪ چتاءُ آهي، ۽ هڪ اهڙو سچ آهي جنهن کي اسان نظرانداز نٿا ڪري سگهون. اهو واقعو مون کي مجبور ڪري ٿو ته مان اوهان سان سڌي ڳالهه ڪريان، خاص ڪري نوجوانن سان، ڇو ته اڄ جو نوجوان سڀاڻي جو مستقبل آهي.اڄ مان اوهان کي ڊيڄارڻ نه ٿو چاهيان، پر سچ ٻڌائڻ چاهيان ٿو. آن لائن جوئا ڪا راند ناهي. اها هڪ اهڙي باهه آهي، جيڪا شروع ۾ ٿڌي لڳندي آهي، پر آهستي آهستي سڀ ڪجهه ساڙي ڇڏيندي آهي.

جڏهن ڪو نوجوان پهريون ڀيرو اهڙي ايپ يا ويب سائيٽ کوليندو آهي، ته کيس لڳندو آهي ته هو صرف وقت گذارڻ لاءِ ڪجهه ڪري رهيو آهي. پوءِ کيس هڪ آڇ ملي ٿي: ٿورو پئسو لڳايو، ۽ گھڻو کٽيو. اهو جملو ايترو سادو آهي، پر ان جي اندر هڪ خطرناڪ ڪوڙڪي لڪل آهي. مان اوهان کي صاف لفظن ۾ ٻڌايان ٿو، دنيا ۾ ڪوبه نظام اهڙو ناهي، جيڪو اوهان کي بنا محنت جي مسلسل پئسا ڏئي. جيڪڏهن ڪنهن کي فائدو ٿي رهيو آهي، ته اهو اوهان نه آهيو، پر اُهو نظام آهي جيڪو اوهان کي استعمال ڪري رهيو آهي. آئون اوهان کان هڪ سوال پڇان ٿو: جيڪڏهن ڪو اوهان کي چوي ته صرف ڪجهه ڪِلڪن سان اوهان امير ٿي سگهو ٿا، ته ڇا اهو سچ ٿي سگهي ٿو؟ جيڪڏهن اهو ايترو آسان هجي ها، ته ڇا دنيا ۾ ڪو غريب رهي ها؟ اهو سوچي ڏسو. حقيقت اها آهي ته اهڙيون سڀ شيون اوهان کي لالچ ۾ ڦاسائڻ لاءِ ٺاهيون وينديون آهن. مان اوهان کي صلاح ڏيان ٿو ته هر اهڙي شيءِ کان خبردار رهو، جيڪا اوهان کي بنا محنت جي فائدي جو واعدو ڪري. ڇو ته زندگي جو اصول صاف آهي: جيتري محنت، اوترو نتيجو.

آن لائن جوئا صرف پئسن جو نقصان ناهي. اهو اوهان جي سوچ کي تبديل ڪري ٿو. اوهان آهستي آهستي حقيقت کان پري ٿيڻ لڳو ٿا. اوهان کي لڳندو آهي ته قسمت اوهان کي بچائيندي، جڏهن ته حقيقت ۾ اوهان پاڻ کي تباهي ڏانهن وٺي وڃي رهيا آهيو. مان اوهان کي چوان ٿو، قسمت تي نه، پنهنجي محنت تي ڀروسو ڪريو. جڏهن نقصان شروع ٿيندو آهي، ته ماڻهو سوچيندو آهي ته ايندڙ ڀيري کٽي وٺندس. اهو ئي سڀ کان وڏو ڌوڪو آهي. مان اوهان کي صاف مشورو ڏيان ٿو، جيڪڏهن اوهان ڪنهن به شئي ۾ مسلسل هارائي رهيا آهيو، ته ان کي ھڪدم ڇڏي ڏيو. هر جنگ وڙهڻ ضروري ناهي، ڪجهه جنگيون ڇڏڻ ئي ڪاميابي هوندي آهي. آئون نوجوانن کي خاص طور چوان ٿو، اوهان جو وقت سڀ کان قيمتي آهي. جيڪو وقت اوهان اسڪرين تي زيان ڪري رهيا آهيو، اهو وقت اوهان کي ڪجهه نئون سکڻ، ڪا مهارت حاصل ڪرڻ، يا پنهنجي مستقبل کي بهتر بڻائڻ ۾ لڳائڻ گهرجي. اڄ جو هڪ ڪلاڪ، سڀاڻي جي ڪاميابي بڻجي سگهي ٿو. آئون اوهان کي هڪ سادي ڳالهه ٻڌايان ٿو، جيڪو ماڻهو جلدي امير ٿيڻ جي ڪوشش ڪندو آهي، اهو اڪثر سڀ ڪجهه وڃائي ويهندو آهي. ۽ جيڪو ماڻهو صبر سان اڳتي وڌندو آهي، اهو آهستي آهستي پر مضبوط بنيادن تي ڪاميابي حاصل ڪندو آهي.

هاڻي مان والدين سان ڳالهائڻ چاهيان ٿو. اوهان جي ذميواري صرف اها ناهي ته اوهان پنهنجي ٻارن کي پئسا ڏيو يا انهن کي اسڪول موڪليو. اوهان کي انهن جي دل کي سمجهڻو آهي. اوهان کي ڏسڻو آهي ته هو ڇا ڪري رهيا آهن، ڪهڙي طرف وڃي رهيا آهن. جيڪڏهن اوهان پنهنجي ٻارن سان دوستي وارو تعلق ٺاهيو، ته هو اوهان کان ڪجهه به لڪائيندا نه.

مان اوهان کي صلاح ڏيان ٿو، روزانو ڪجهه وقت پنهنجي ٻارن سان ويهي ڳالهايو. انهن کان پڇو ته هو ڇا ڏسن ٿا، ڇا سکندا آهن، ۽ ڇا سوچين ٿا. جيڪڏهن اوهان ايئن ڪندا، ته اوهان ڪيترين ئي مشڪلات کان اڳواٽ بچي سگهو ٿا.

استادن کي به مان اهو چوان ٿو ته صرف نصاب پورو ڪرڻ ڪافي ناهي. اوهان کي شاگردن کي زندگي جي حقيقتن کان به آگاهه ڪرڻو آهي. جيڪڏهن هڪ استاد پنهنجي شاگرد کي هڪ غلط رستي کان بچائي سگهي، ته اهو سڀ کان وڏي ڪاميابي آهي.

هاڻي مان سماج سان ڳالهائڻ چاهيان ٿو. اسان کي پنهنجو رويو تبديل ڪرڻو پوندو. جڏهن ڪو نوجوان غلط رستي تي وڃي ٿو، ته اسان کيس تنقيد جو نشانو بڻايون ٿا، پر کيس سمجهائڻ جي ڪوشش نٿا ڪريون. مان اوهان کي صلاح ڏيان ٿو، تنقيد گهٽ ڪريو، رهنمائي وڌيڪ ڪريو.

حڪومت لاءِ به هڪ واضح پيغام آهي. اهڙين ايپس ۽ ويب سائيٽن تي سخت ڪنٽرول هجڻ گهرجي. نوجوانن کي بچائڻ صرف گهرن يا اسڪولن جي ذميواري ناهي، پر اها هڪ قومي ذميواري آهي.

پر سڀ کان اهم ڳالهه وري به اوهان پاڻ آهيو. مان اوهان کي سڌو سنئون مشورو ڏيان ٿو:

پنهنجي وقت جي حفاظت ڪريو

پنهنجي پئسن جي قدر ڪريو

پنهنجي ذهن کي صاف رکو

۽ هر فيصلي کان اڳ سوچيو

جيڪڏهن ڪا شيءِ اوهان کي بيچيني ڏئي ٿي، اوهان کي لڪائڻ تي مجبور ڪري ٿي، يا اوهان کي اندروني طور ڪمزور ڪري ٿي، ته اهو صحيح رستو ناهي. صحيح رستو هميشه سڪون ڏيندو آهي، ڀلي اهو مشڪل ڇو نه هجي.

مان اوهان کي اهو به چوان ٿو، جيڪڏهن اوهان اڳ ۾ ئي ڪنهن اهڙي عادت ۾ ڦاٿل آهيو، ته پاڻ کي اڪيلو نه سمجهو. هر مسئلي جو حل هوندو آهي. ڪنهن قابل اعتماد ماڻهو سان ڳالهايو، مدد وٺو، ۽ آهستي آهستي پاڻ کي ان مان ڪڍو. سڀ کان وڏي بهادري اها آهي ته اوهان پنهنجي غلطي کي مڃو ۽ ان کي درست ڪرڻ جي ڪوشش ڪريو.

زندگي تمام قيمتي آهي. هڪ غلط فيصلي جي ڪري ان کي وڃائڻ عقل مندي ناهي.  آئون اوهان کي دل سان صلاح ڏيان ٿو، پنهنجي زندگي کي ڪنهن به اهڙي شيءِ لاءِ خطري ۾ نه وجھو، جيڪا عارضي هجي.

 مان اوهان کي ڪجهه سڌيون ڳالهيون ٻڌائڻ چاهيان ٿو، جيڪي اوهان ياد رکو:

ڪو به شارٽ ڪٽ ڪاميابي نٿو ڏئي

محنت جو ڪو به متبادل ناهي

لالچ هميشه نقصان ڏياري ٿي

۽ صبر هميشه ڪاميابي ڏانهن وٺي وڃي ٿو

جيڪڏهن اوهان هنن ڳالهين تي عمل ڪيو، ته اوهان نه رڳو پاڻ کي بچائي سگهندا، پر ٻين لاءِ به هڪ مثال بڻجي سگهندا.

اڄ فيصلا ڪريو

اڄ پاڻ کي سنڀاليو

۽ اڄ ئي صحيح رستو اختيار ڪريو

…….ڇو ته سڀاڻي شايد دير ٿي وڃي.

______________

لال جان مينگهواڙ شاگرد آهي ۽ اسلام آباد جي ھڪ تعليمي اداري ۾ پڙھي ٿو. ھُو اصل ٽنڊي باگي جي ڀرسان ڏيلھي شھر جو رھاڪو آھي.