آفريقي ملڪ مَلاوِيءَ جي بھادر عورت 3500 کان وڌيڪ ٻارن جون شاديون ختم ڪرائي نياڻين جي زندگي بدلائي ڇڏي. هن پنهنجي ماتحت 50 سربراھن ۽ ڳوٺن جي اڳواڻن کان هڪ معاهدي تي صحيح ڪرائي ته اهي پنهنجي علائقي ۾ ڪنهن به ٻار جي شادي ٿيڻ نه ڏيندا. جيڪڏهن ڪنهن چيف هن قانون جي خلاف ورزي ڪئي ته هن کيس عهدي تان برطرف ڪري ڇڏيو.
مانيٽرنگ ڊيسڪ
ڏکڻ اوڀر آفريقي مُلڪ مَلاوِي (Malawi) جي دادزا ضلعي جي روايتي سربراهه سينيئر چيف ٿريسا ڪاچينداموتو (Theresa Kachindamoto) جو نالو اڄ سڄي دنيا ۾ جرئت، بهادري ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ وڏو نشان بڻجي چڪو آهي. هن پنهنجي علائقي ۾ 3,500 کان وڌيڪ ٻارن جون شاديون ختم ڪرائي هزارين معصوم نياڻين کي هڪ نئين زندگي ۽ پنهنجا خواب پورا ڪرڻ جو موقعو ڏنو. پنهنجي هن بي خوف مهم سبب کيس سڄي دنيا ۾ “ميريج ٽرمينيٽر” (The Marriage Terminator) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
هڪ سيڪريٽريءَ کان چيف تائين جو سفر
چيف ٿريسا ڪاچينداموتو روايتي حڪمران خاندان جي 12 ڀائرن ۽ ڀينرن ۾ سڀ کان ننڍي هئي. پنهنجي چيف بنجڻ کان اڳ، هوءَ تقريباً 27 سالن تائين ملائي جي هڪ ڪاليج ۾ سيڪريٽري طور هڪ خاموش ۽ عام زندگي گذاري رهي هئي. پر جڏهن سندس وڏي ڀاءُ (جيڪو علائقي جو چيف هو) جو انتقال ٿيو، ته علائقي جي نائب چيفن کيس پنهنجو نئون اڳواڻ چونڊيو، ڇو ته هوءَ پنهنجي بهترين اخلاق ۽ عوامي معاملن کي سمجهڻ جي صلاحيت جي ڪري مشهور هئي.
جڏهن 2003ع ۾ هن چيف جو عهدو سنڀاليو ۽ پنهنجو روايتي لباس پاتو، ته سندس سامهون هڪ انتهائي ڏکوئيندڙ حقيقت هئي. هن ڏٺو ته 12 سالن جون ننڍيون نياڻيون، جن جي هٿن ۾ رانديڪا هجڻ گهرجن ها، اهي مائرون بڻيل هيون. انتهائي غربت، تعليم جي کوٽ ۽ پراڻين روايتن جي ڪري والدين پنهنجي نياڻين کي ننڍي عمر ۾ ئي شاديءَ جي ٻنڌڻن ۾ ٻڌي ڇڏيندا هئا.
نقصانڪار روايتن جو خاتمو
چيف ڪاچينداموتو نه صرف ٻارن جي شاديءَ خلاف جنگ وڙهي، پر هن هڪ ٻي انتهائي نقصانڪار ۽ خفيه رسم ڪسٽمري انيشيئيشن ڪيمپس (Kusasa Fumbi) تي به مڪمل پابندي لڳائي. انهن ڪيمپن ۾ معصوم نياڻين جو جنسي استحصال ڪيو ويندو هو، جنهن جي ڪري ملڪ ۾ ايڇ آءِ وي (HIV) جهڙيون خطرناڪ بيماريون به پکڙجي رهيون هيون. ٿريسا هن خوفناڪ رسم جو پنهنجي اختيار سان مڪمل خاتمو ڪيو.
تبديليءَ لاءِ انقلابي حڪمت عملي
ٿريسا ڪاچينداموتو ڄاڻي ٿي ته رڳو محل ۾ ويهي حڪم جاري ڪرڻ سان سالن جون پراڻيون رسمون ختم نٿيون ڪري سگهجن. ان لاءِ هن هڪ تمام بهترين سماجي نظام جوڙيو:
مقامي سربراھن سان معاهدو: هن پنهنجي ماتحت 50 چيفن ۽ ڳوٺ جي اڳواڻن کان هڪ معاهدي تي صحيح ڪرائي ته اهي پنهنجي علائقي ۾ ڪنهن به ٻار جي شادي ٿيڻ نه ڏيندا. جيڪڏهن ڪنهن چيف هن قانون جي خلاف ورزي ڪئي ته هن کيس عهدي تان برطرف ڪري ڇڏيو.
خفيه مائرون ۽ پيءُ (Secret Mothers & Fathers): هن ڳوٺن ۾ استادن ۽ والدين جو هڪ خفيه نيٽورڪ ٺاهيو، جيڪي ڳوٺن ۾ نظر رکندا هئا ته ڪٿي ڪا خفيه شادي ته نٿي ٿئي يا ڪا نياڻي اسڪول اچڻ بند ته ناهي ٿي وئي.
گھر گھر مهم: هوءَ خود پنهنجي ٽيمن سان گڏ گهر گهر وئي ۽ غريب والدين کي سمجهايو ته نياڻين کي شاديءَ بدران اسڪول موڪليو وڃي.
تاريخي ڪاميابي ۽ قومي اثر
پنهنجي زندگيءَ جي آخري ڏينهن تائين (آگسٽ 2025 ۾ وفات تائين) چيف ٿريسا ڪاچينداموتو تقريباً 9 لک ماڻهن جي رهنمائي ڪئي. سندس ڪوششن سان نه صرف هزارين نياڻيون ٻيهر اسڪول ويون، پر ملاوي جي حڪومت 2017 ۾ قانون تبديل ڪري شاديءَ جي قانوني عمر 15 سالن مان وڌائي 18 سال ڪئي. ان کان علاوه سندس ڪوششن جي نتيجي ۾ ملڪ ۾ سيڪنڊري اسڪولن جي في به مڪمل ختم ڪئي وئي ته جيئن غربت جي ڪري ڪو تعليم کان محروم نه رهي.
هن عظيم مقصد جي سفر ۾ کيس ڪيترائي ڀيرا موتمار ڌمڪيون به مليون، پر هن ڪڏهن به هار نه مڃي. سندس هڪ مشهور قول آهي:
“جيڪڏهن توهان هڪ ڇوڪريءَ کي تعليم ڏياريو ٿا، ته توهان سڄي علائقي کي… بلڪ سڄي دنيا کي تعليم ڏياريو ٿا.”
اڄ يونيسيف (UNICEF) ۽ يو اين وومن (UN Women) جهڙا عالمي ادارا چيف ٿريسا جي ڪم کي دنيا لاءِ هڪ مثالي ماڊل قرار ڏين ٿا، جيڪو ثابت ڪري ٿو ته جيڪڏهن اڳواڻي ۾ سچي جرئت هجي ته سماج مان صديون پراڻيون برايون هميشه لاءِ ختم ڪري سگهجن ٿيون.
_______________
انگريزيءَ تان ترجمو: جيمناءِ
ايڊيٽنگ: نصير اعجاز
