عدم تشدد کان آزاديءَ جي جنگ تائين: ٻڌ ڀڪشوئن ۽ ڪنفيوشس عالمن جو تاريخي ڪردار

جپان جي غلاميءَ مان وطن کي ڇوٽڪارو ڏيارڻ لاءِ ٻُڌ ڀڪشو ۽ ڪنفيوشس عالم نظرياتي اختلاف وساري وطن جي بقا لاءِ متحد ٿي ويا. ھنن پنھنجي عبادتگاهن کي دشمن خلاف جنگ جو مرڪز بنائي ڇڏيو.

نصير اعجاز

ڪوريا جي تاريخ ۾ جپان جي غلاميءَ ۽ جارحيت خلاف قومي آزاديءَ جي ويڙھ هڪ انتهائي اهم باب آهي. جڏهن به ملڪ تي ڪو ڏکيو وقت آيو، تڏهن ڪوريا جي ٻن وڏن فڪري ۽ مذهبي گروهن ٻڌ ڀڪشوئن ۽ ڪنفيوشس جي پوئلڳ عالمن پنهنجا علمي ۽ روحاني آستانا ڇڏي هٿيار کنيا ۽ وطن جي آزاديءَ لاءِ جنگ جو ميدان سنڀاليو.

غلاميءَ خلاف تاريخي جدوجهد ۽ ان جا مکيه ڪردار

شروعاتي پسمنظر ۽ جپاني جارحيت 1592 کان 1598

جيتوڻيڪ ڪوريا تي جپان جو باقاعده قبضو 1910ع کان 1945ع تائين رهيو، پر جپاني سامراج جي پهرين وڏي جارحيت 16هين صديءَ جي آخر ۾ امجن جنگ (Imjin War) دوران ٿي هئي. ان وقت جپاني جنرل ٽويوٽومي هائيڊيوشي ڪوريا تي حملو ڪيو هو. ان نازڪ موڙ تي، ڪوريا جي ٻڌ ڀڪشوئن ۽ ڪنفيوشس جي عالمن گڏجي جپاني فوجن جو مقابلو ڪيو.

ان دور ۾ جيتوڻيڪ ڪوريا جي جوسين (Joseon) گھراڻي ٻڌ ڌرم تي ڪيتريون ئي پابنديون لڳايون هيون، پر ملڪي بقا جي خاطر ڀڪشوئن پنهنجا مذهبي اختلاف وساري وطن لاءِ جانين جو نذرانو ڏنو.

ماسٽر سيوسان (Seosan Daesa): هي هڪ عظيم ٻڌ بزرگ هو، جنھن وطن بقا لاءِ سڄي ملڪ مان لڳ ڀڳ پنج ھزار ٻڌ ڀڪشوئن کي گڏ ڪري هڪ باقاعده مذهبي فوج (Uibyeong / Righteous Army) تيار ڪئي.

ساميونگ ڊائسا (Samyeongdaesa): سيوسان جو پيارو شاگرد، جنهن پنهنجي رهبريءَ هيٺ پيونگ يانگ کي جپاني قبضي مان آزاد ڪرائڻ لاءِ بهادريءَ سان جنگ وڙهي. هن بعد ۾ جپان سان امن معاهدن لاءِ سفير جو ڪردار پڻ ادا ڪيو.

ويھين صديءَ ۾ جپاني قبضي (1910–1945) خلاف گڏيل جاکوڙ

جڏهن 1910ع ۾ جپان ڪوريا تي مڪمل قبضو ڪري ورتو، تڏهن ملڪي خودمختياريءَ کي بحال ڪرڻ لاءِ ڪنفيوشس جي عالمن ۽ ٻڌ ڀڪشوئن هٿياربند ۽ سياسي جدوجهد شروع ڪئي.

ڪنفيوشس جي پوئلڳن جي فوج (Confucian Righteous Armies)

ڪنفيوشس ازم (Neo-Confucianism) ڪوريا جي سرڪاري ۽ اخلاقي نظام جو بنياد هو. ڪنفيوشس جي عالمن وطن جي وفاداريءَ کي پنهنجو پهريون مذهبي فرض سمجهيو. انهن “ايلسيو ايبينگ” (Eulsa Righteous Army) ۽ ٻيون هٿياربند تحريڪون شروع ڪيون.

چوئي اِڪ-هيون (Choe Ik-hyeon): هي جوسين دور جو هڪ نامور ڪنفيوشس عالم هو. جڏهن جپان 1905ع ۾ ڪوريا کي پنهنجي نگرانيءَ قبضي ۾ ورتو، ته چوئي هڪ وڏي هٿياربند فوج تيار ڪئي. جپاني فوج خلاف وڙهندي کيس قيد ڪيو ويو، جتي هن جپان جو پاڻي ۽ اناج کائڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ بک هڙتال دوران شهادت ماڻي.

يو اِن-سيئوڪ (Yu In-seok): هڪ ٻيو بااثر ڪنفيوشس اسڪالر، جنهن جپانين ھٿان ڪورين راڻي من (Queen Min) جي قتل کانپوءِ سڄي ملڪ ۾ جپاني فوجن تي ڪامياب حملا ڪيا. هن چين ۽ روس جي سرحدن تي وڃي پڻ جپان مخالف گوريلا جنگ جاري رکي.

هونگ بيوم-ڊو (Hong Beom-do) ۽ شِن ڊول-سيئوڪ (Shin Dol-seok): انهن مقامي زميندارن ۽ ڪنفيوشس سوچ جي هارين کي گڏ ڪري جپاني فوج جي اڳرائيءَ کي روڪڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

پهرين مارچ واري تاريخي تحريڪ (March 1st Movement – 1919)

ڪوريا جي تاريخ ۾ 1 مارچ 1919ع جو ڏينهن قومي بيداريءَ جو سڀ کان وڏو ڏينهن آهي، جنهن ۾ ٻڌ ڀڪشوئن ۽ ڪنفيوشس پسندن هڪ پليٽ فارم تي گڏ ٿي جپان کان مڪمل آزاديءَ جو اعلان ڪيو.

ان تاريخي دستاويز (Declaration of Independence) تي صحيحون ڪندڙ 33 قومي اڳواڻن ۾ ٻڌ مذهب جا اڳواڻ نمايان هئا:

هان يونگ-اُن (Han Yong-un): کيس عام طور تي “مانھاءِ” (Manhae) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هو هڪ انقلابي ٻڌ ڀڪشو، شاعر ۽ سڌارڪ هو. هن پھرين مارچ واري آزاديءَ جي پڌرنامي کي لکڻ ۽ ان کي پيش ڪرڻ ۾ مکيه ڪردار ادا ڪيو. هن تحريڪ کانپوءِ جپاني جيل ۾ سخت تشدد برداشت ڪيو پر ڪڏهن به جپان جي آڏو سر نه نوايو.

بايڪ يونگ-سيونگ (Baek Yong-seong): هڪ ٻيو مکيه ٻڌ ڀڪشو، جنهن هن تحريڪ لاءِ مالي مدد گڏ ڪئي ۽ چين ۾ قائم ڪوريائي عارضي حڪومت (Provisional Government of Korea) جي ڀرپور پٺڀرائي ڪئي.

ڪوريا جي آزاديءَ جي اها جنگ رڳو سياسي تحريڪ نه هئي، پر اها پنهنجي مذهبي سڃاڻپ ۽ ثقافت کي بچائڻ جي ويڙھ هئي. جتي ٻڌ ڀڪشوئن پنهنجي “عدم تشدد” جي مذهبي اصول کان هٽي ڪري ملڪي دفاع لاءِ هٿيار کڻڻ کي جائز قرار ڏنو، اتي ڪنفيوشس جي پوئلڳن پنهنجي علمي وقار تان دستبردار ٿي وطن جي دفاع کي مقدس عبادت سمجهيو. انهن ٻنهي جي گڏيل قربانين جي نتيجي ۾ ئي 1945ع ۾ ڪوريا، جپان جي غاصباڻي قبضي مان آزاد ٿيو.

حوالا

Encyclopedia of Korean Culture – The History of the Righteous Armies (Uibyeong).

Jogye Order of Korean Buddhism Archives – Contributions of Buddhist Monks (Seosan and Samyeong) during the National Crisis.

The March 1st Movement (1919) Official Records – Biography of Han Yong-un and Baek Yong-seong.

Carter J. Eckert (Author) – Korea, Old and New: A History (Harvard University Press).

Bruce Cumings – Korea’s Place in the Sun: A Modern History.

__________________

نصير اعجاز صحافي، اديب، شاعر، محقق، ۽ ھڪ سفرنامي سميت يارھن ڪتابن جو مصنف آھي. انھن ڪتابن ۾ سندس ھڪ انگريزي ڪتاب Hur – The Freedom Fighter بہ شامل آھي جيڪو سوا سئو ورھين جي تاريخ تي ٿيل تحقيقي ڪم آھي.