وڌندڙ گرمي پَد: موسمياتي تبديلي ڪيئن خوشحالي ۽ اميد کي ساڙي رهي آهي

شديد گرمي جون لهرون اسان جي ڌرتيءَ جي معاشي ۽ سماجي بنيادن کي تبديل ڪري رهيون آهن. اهي رڳو ماحولياتي نظامن تي اثرانداز نٿيون ٿين، پر انساني وجود جي اصل بنياد کي تباهه ڪن ٿيون: جنهن ۾ ڪم، کاڌو، ۽ هڪ بهتر مستقبل جي اميد شامل آهي.

ڊاڪٽر حسن حُميده لکي ٿو

ڪِيل، جرمني: جڏهن ٿرماميٽر 40 ڊگريءَ جي نشان کان مٿي چڙهندو آهي، ته رڳو سج نه پر ان کان گهڻو ڪجهه ٻيو به سڙي رهيو هوندو آهي. شديد گرمي جون لهرون اسان جي ڌرتيءَ جي معاشي ۽ سماجي بنيادن کي تبديل ڪري رهيون آهن. اهي رڳو ماحولياتي نظامن تي اثرانداز نٿيون ٿين، پر انساني وجود جي اصل بنياد کي تباهه ڪن ٿيون: جنهن ۾ ڪم، کاڌو، ۽ هڪ بهتر مستقبل جي اميد شامل آهي. گلوبل وارمنگ (عالمي پد ۾ واڌ) غربت ۽ بک لاءِ هڪ تيل جو ڪم ڪندي، سڄي خطي کي ناڪاره ۽ نااميديءَ جي هڪ اڻکٽ چڪر ۾ ڌڪي رهي آهي.

رڪاوٽ بڻيل ترقي: جڏهن گرمي اسان کي ناڪاره بڻائي ٿي

شديد گرميءَ ۾ انساني محنت حياتياتي حدن کي ڇهي ٿي. ’ويٽ-بلب‘ درجه حرارت (يعني گرمي ۽ گهم جو هڪ خاص ملاپ) جڏهن 35 ڊگري سينٽي گريڊ کان مٿي ٿي وڃي، ته جسم پاڻ کي پگهر ذريعي ٿڌو رکڻ جي سگهه وڃائي ويهندو آهي. پر، پيداواري صلاحيت ان حد تائين پهچڻ کان گهڻو اڳ ئي وڏي پيماني تي متاثر ٿيندي آهي.

سڀ کان وڌيڪ متاثر اهي شعبا ٿين ٿا جيڪي ترقي پذير ملڪن جي ڪرنگهي جي هڏي آهن: جهڙوڪ زراعت، اڏاوت (ڪنسٽرڪشن)، ۽ هٿ جي مزدوري. جڏهن ٻاهر ڪم ڪندڙ مزدور گرميءَ جي شدت سبب ڊگهو وقفو وٺڻ تي مجبور ٿين ٿا يا بيهوش ٿي ڪرن ٿا، ته سڄي ملڪ جي معاشي پيداوار ڪِري پوي ٿي.

بين الاقوامي ليبر آرگنائيزيشن (ILO) جو اندازو آهي ته 2030ع تائين، گرميءَ جي ڪري دنيا ۾ 8 ڪروڙ کان وڌيڪ فل ٽائيم نوڪرين جي برابر نقصان ٿي سگهي ٿو. هڪ غريب ڏهاڙيدار مزدور لاءِ، رڳو هڪ ڏينهن جو ڪم ڇٽڻ جو مطلب سڌو سنئون بک جي لڪير کان هيٺ هليو وڃڻ آهي.

خالي ٿالي: “ڏڪار، بک ۽ مهانگائي“

شديد گرميءَ جو سڀ کان سڌو ۽ ظالماڻو نتيجو خوراڪ جي پيداوار جو تباهه ٿيڻ آهي. جڏهن گرمي جي لهرن سان گڏ مهينن جا مهينا ڏڪار پوي ٿو، ته ٻنيون ۽ زرخيز زمينون مٽيءَ جي ريگستانن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون.

عالمي خوراڪ جي فراهميءَ تي ان جا تباهه ڪندڙ نتيجا نڪرن ٿا:

فصلن جي ناڪامي: بنيادي خوراڪ جهڙوڪ ڪڻڪ، چانور، ۽ مڪئي ٻنين ۾ ئي سڪي وڃن ٿا. سڄا سڄا خطا پنهنجي خودمختياري وڃائي ويهن ٿا.

قيمتن جا جهٽڪا: خوراڪ جي کوٽ عالمي مارڪيٽ ۾ قيمتن کي آسمان تي پهچائي ڇڏي ٿي. امير معاشرا ته ان کي رڳو مهانگائيءَ جي صورت ۾ محسوس ڪن ٿا، پر سڀ کان وڌيڪ غريبن لاءِ خوراڪ مڪمل طور تي پهچ کان ٻاهر ٿي وڃي ٿي.

چوپائي مال جو موت: فصلن سان گڏوگڏ چراگاه به سڪي وڃن ٿا. پاڻي ۽ چاري کان سواءِ مال مري وڃي ٿو، جيڪو ڪيترن ئي خانه بدوش ۽ ٻهراڙيءَ جي ثقافتن لاءِ سندن سڄي زندگيءَ جو پونجي يا اثاثو هوندو آهي.

نااميديءَ جو چڪر

جڏهن فصل سڪي وڃن ۽ ڪم ڪرڻ ناممڪن ٿي وڃي، ته مستقبل جي هر اميد ختم ٿي ويندي آهي. غربت ڪا بيٺل حالت ناهي، پر هي هڪ اهڙو ڄار آهي جنهن کي آبهوائي تبديلي اڃا به وڌيڪ اونهو کوٽي رهي آهي.

جيڪي ماڻهو پنهنجو سڀ ڪجهه وڃائي ويهن ٿا، اهي پنهنجي ٻارن جي تعليم تي سيڙپ نٿا ڪري سگهن. اسڪول بند ٿي وڃن ٿا ڇاڪاڻ ته عمارتن جي اندر گرمي برداشت کان ٻاهر ٿي ويندي آهي، يا ٻارن کي خاندان جي بقا لاءِ ڪم ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويندو آهي. ان طريقي سان، غربت نسلن تائين پنهنجا پير پڪا ڪري وٺندي آهي.

هن اميد جي کوٽ مان هڪ نئين صورتحال جنم وٺي ٿي: آبهوائي هجرت (Climate Migration). جڏهن ڪو اباڻو شهر رهڻ جي لائق نه رهي ۽ بنجر ٿي وڃي، ته پوءِ اتان نڪرڻ ئي واحد رستو بچندو آهي. لکين ماڻهو، جن کي عام طور تي “آبهوائي پناهگير ” (Climate Refugees) چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ بين الاقوامي قانون ۾ هن اصطلاح کي ڪو خاص تحفظ حاصل ناهي، اهي اڳيئي ڳتيل آباد وڏن شهرن ڏانهن وڌي رهيا آهن يا بين الاقوامي سرحدون پار ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. اهو عمل سماجي تڪرارن کي هٿي ڏئي ٿو ۽ سڄي دنيا ۾ سياسي نظامن کي ڪمزور ڪري ٿو.

مستقبل: هڪ ورهايل ڌرتي؟

حڪمت عملي ۾ وڏي تبديلي نہ ڪرڻ جي نتيجي ۾ اسان کي هڪ انتهائي ورهايل مستقبل آڏو آهي. هڪ پاسي اهي ملڪ آهن جيڪي ٽيڪنالاجي، ايئر ڪنڊيشننگ ۽ مالي ذخيرن جي ذريعي پاڻ کي گرميءَ کان بچائي سگهن ٿا. ٻئي پاسي، گلوبل ساؤٿ (پسمانده ۽ ترقي پذير ملڪن) کي مستقل طور تي وجودي بحرانن ۾ ڌڪجي وڃڻ جو خطرو آهي.

تنهنڪري، موسمياتي تبديليءَ خلاف جنگ هاڻي رڳو ماحوليات تائين محدود ناهي رهي. هي غربت جي خاتمي ۽ امن امان جي قيام جو سڀ کان بنيادي رستو آهي. گرمي برداشت ڪندڙ ٻجن ۾ سيڙپڪاري، منصفاڻي عالمي سپلاءِ چين، ۽ آبهوائي مطابقت وارا فنڊ ڪا خيرات ناهن. اهي عالمي نااميديءَ کي پاڙ کان پٽڻ جو واحد رستو آهن.

ڏکڻ ڪوريائي خابرو اداري دِي ايشيا اين جي انگريزي سروس جي ٿورن سان

_________________

ڊاڪٽر حسن حُميدھ