تيل جي ڳولا: سريلنڪا جي سمنڊ تي فرانس جي نئين حڪمت عمليءَ جو ڄار

THE AsiaN جو ايڊيٽر (Editor)10-07-2026

پڙھڻ جي لاءِ 11 منٽ

هندي سمنڊ جي منظرنامي ۾ فرانس جي جارحاڻي انٽري ۽ سريلنڪا جي پورٽ ۽ انرجي سيڪٽرن ۾ ان جي وڏي سيڙپ جي رٿائن علائقائي طاقتن ۾ بي چيني پيدا ڪري ڇڏي آهي. آمريڪا، هندستان ۽ چين، جيڪي اڳ ئي سريلنڪا جي بحري علائقي تي اثر رسوخ لاءِ سخت مقابلي ۾ مصروف آهن، فرانس جي هن اڳڀرائي تي ڪيئن ردعمل ڏيندا، اهو ڏسڻو آهي.

ڪولمبو مان ليو نيروشا درشن لکي ٿو

هندي وڏي سمنڊ جي بالڪل مرڪز ۾ واقع، ٻيٽ وارو ملڪ سريلنڪا هڪ عرصي کان عالمي بحري واپاري رستن تي هڪ لازمي محور ۽ عالمي سپر پاورز جي جيو پوليٽيڪل شطرنج تي هڪ اهم مهرو رهيو آهي.

آمريڪا، چين ۽ هندستان جي وچ ۾ علائقائي برتريءَ لاءِ جاري ڇڪتاڻ جي وچ ۾، فرانس، جيڪو هڪ وڏي يورپي طاقت آهي ، هاڻي ان ميدان ۾ هڪ نئين ۽ جارحاڻي حڪمت عملي تي عمل ڪري رهيو آهي.

فرانس جو هڪ وڏو انرجي فنڊ سريلنڪا جي سمنڊ سان لڳوڳ بحري علائقن ۾ تيل ۽ گئس جي ڳولا جا آپريشن شروع ڪرڻ جي رٿابندي ڪري رهيو آهي. اهو قدم هڪ اهم ترين موڙ طور اڀري رهيو آهي جيڪو خطي جي بحري ۽ جيو پوليٽيڪل صورتحال کي بنيادي طور تي تبديل ڪري سگهي ٿو.

ان غير معمولي سياسي ۽ اقتصادي پس منظر ۾، سريلنڪا جي صدر انورا ڪمارا ديسانائڪي جو 16 جولاءِ تي فرانس جو ايندڙ سرڪاري دورو عالمي سطح تي ڌيان جو مرڪز بڻيل آهي.

پرڏيهي وزير وجيٿا هيرٿ ۽ هڪ اعليٰ اختياريءَ واري وفد سان گڏ، صدر جو هي دورو هڪ تاريخي موڙ جي نمائندگي ڪري ٿو جيڪو سريلنڪا جي مستقبل جي معاشي بحالي ۽ بحري واپار جي امنگن جو تعين ڪري سگهي ٿو.

سريلنڪا ۾ فرانس جو موجوده سفير، جين فرينڪوئس پاڪٽ (Jean-François Pactet)، جيڪو تاريخ ۽ جاگرافيءَ ۾ اعليٰ علمي ڊگريون رکي ٿو، بلاشڪ پنهنجي ملڪ جي هن ٻيٽ سان تاريخي لاڳاپن جي گهري پس منظر کي چڱي طرح سمجهي ٿو. هُو ترينڪومالي جي قدرتي بندرگاهه جي حڪمت عملي واري اهميت بابت فرانسيسي بادشاھ نيپولين بوناپارٽ سان منسوب ڪيل مشهور جيو پوليٽيڪل قول کان چڱي طرح واقف هوندو: ”جيڪو ترينڪومالي تي ڪنٽرول رکي ٿو، اهو هندي وڏي سمنڊ تي ڪنٽرول رکي ٿو.“

نيپولين جي جنگين دوران، هن شاندار، قدرتي طور تي قلعي بند بندرگاهه برطانوي رائل نيوي لاءِ هڪ اهم رسد ۽ دفاعي چوڪي طور ڪم ڪيوھو.

نيپولين جي دور کان به اڳ، هي علائقو فرانس ۽ برطانيه جي وچ ۾ فوجي ٽڪراءَ جو هڪ اهم ميدان هو. 1782ع ۾، آمريڪي انقلابي جنگ جي توسيع جي طور تي، ترينڪومالي جي مشهور جنگ ۾ فرانسيسي ايڊمرل سفرنس برطانوي رائل نيوي سان سخت مقابلو ڪيو.

ان تاريخي مهم دوران، فرانسيسي فوجن عارضي طور تي ترينڪومالي بندرگاهه تي مڪمل ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو، ۽ ان کي هندستان ۾ پنهنجن علائقائي اتحادين جي مدد لاءِ هڪ اهم بحري سپلاءِ بيس طور استعمال ڪيو. سريلنڪا ۽ ان جي بحري حدن سان فرانس جو لاڳاپو ڪو جديد رجحان ناهي؛ هي هڪ صديون پراڻو رشتو آهي جنهن جون پاڙون حڪمت عملي واري تاريخ ۾ آهن — هڪ اهڙي ميراث جيڪا موجوده فرانسيسي سفارتي چال کي واضح طور تي ياد ڏياري ٿي.

همعصر عالمي سياست جي ميدان ۾، فرانسيسي صدر ايمنول ميڪرون انڊو-پيسفڪ فريم ورڪ جي اندر سريلنڪا جي جيو پوليٽيڪل اهميت جو بلڪل صحيح اندازو لڳايو آهي ۽ پنهنجي اثاثن کي ان موجب ترتيب ڏئي رهيو آهي.

سريلنڪا جي تاريخي معاشي بحران دوران، صدر ميڪرون پيرس ڪلب ذريعي ذاتي طور تي مداخلت ڪئي ته جيئن ٻيٽ جي خودمختيار قرضن جي ٻيهر تنظيم کي تيز ڪيو وڃي. ان اهم مداخلت سريلنڪا لاءِ پنهنجي اهم بين الاقوامي مالياتي فنڊ بيل آئوٽ معاهدي کي محفوظ ڪرڻ جو رستو هموار ڪيو.

ان نازڪ موڙ تي، پيرس ان وقت جي صدر رانيل وڪريماسنگهي کي نيو گلوبل فنانسنگ پيڪٽ سمٽ (New Global Financing Pact Summit) ۾ شرڪت لاءِ سرڪاري دعوت ڏني هئي.

ان کان پوءِ، صدر ميڪرون هڪ وسيع پيسفڪ دوري دوران ڪولمبو انٽرنيشنل ايئرپورٽ تي مختصر وقت لاءِ ترسيو ھيو ته جيئن ٻه طرفن لاڳاپن ۽ بحري سڪيورٽي تعاون تي اعليٰ سطحي خيالن جي ڏي‌وٺ ڪري سگهجي.

هيءَ رفتار ان وقت به برقرار رهي جڏهن هندي وڏي سمنڊ ۾ مقرر فرانسيسي فوجن جي جوائنٽ ڪمانڊر ريئر ايڊمرل ايمنول سلارز ڪولمبو جو سرڪاري دورو ڪيو ته جيئن سريلنڪا جي اعليٰ دفاعي اختيارين سان حڪمت عملي واريون ڳالهيون ڪري سگهجن.

اهي مصروفيتون ان ڳالهه کي نمايان ڪن ٿيون ته پيرس سريلنڪا جي جاگرافيائي بيهڪ کي خطي ۾ پنهنجي مستقبل جي بحري سيڪيورٽي ۽ اقتصادي حڪمت عملي لاءِ هڪ بنيادي پٿر طور ڏسي ٿو.

گذريل هفتي، سريلنڪا ۾ يو ايس پيسفڪ ايئر فورسز جي ڪمانڊر جي دوري سان گڏ، فرانسيسي سفير پرڏيهي وزير وجيٿا هيرٿ سان ملاقات ڪئي ته جيئن هڪ اهم پيغام پهچائي سگهجي: فرانسيسي سيڙپڪار ۽ وڏا ڪاروباري ادارا ڪولمبو پورٽ جي ايسٽرن ڪنٽينر ٽرمينل جي ترقيءَ ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ ۾ گهري دلچسپي رکن ٿا.

ڪجهه ڏينهن کانپوءِ، سفير مشهور فرانسيسي ڪاروباري اڳواڻن جي هڪ وفد کي پورٽس، شپنگ ۽ ايوي ايشن جي وزير انورا ڪاروناٿيلڪي ۽ سريلنڪا پورٽس اٿارٽي جي چيئرمين سان تفصيلي ڳالهين لاءِ متحرڪ ڪيو.

هن اعليٰ اختياريءَ واري سيڙپڪاري وفد جي قيادت عالمي طور تي مشهور فرانسيسي شپنگ ڪمپني CMA CGM جو ايگزيڪيوٽو وائيس پيزيڊنٽ ڪري رهيو هو. 65 کان وڌيڪ وڏن بين الاقوامي بندرگاهن تي ڪنٽينر ٽرمينل هلائيندڙ هيءَ ڪمپني ڪولمبو جي حڪمت عملي واري مقام مان فائدو وٺڻ لاءِ پرجوش آهي.

ڏيهي توڙي پرڏيهي گڏيل سيڙپ جي ذريعي، CMA CGM ٽرانسشپمينٽ ۽ ڪنٽينر جي مقدار کي وڌائڻ جو ارادو رکي ٿي. ان کان علاوه، فرانسيسي اختيارين انڪشاف ڪيو ته انهن ڪولمبو پورٽ جي ويسٽ ڪنٽينر ٽرمينل لاءِ فيز II جي سيڙپ جي موقعن تي اڳ ۾ ئي فيزيبلٽي اسٽڊي شروع ڪري ڏني آهي.

ان حوالي سان، صدر ديسانائڪي جو فرانس جو ايندڙ سرڪاري دورو رڳو هڪ معمولي سفارتي مشق ناهي؛ هي هڪ فيصلائتو معاشي مشن آهي.

دوري دوران، صدر پاران ان گڏيل بندرگاهه انفراسٽرڪچر سيڙپ کي پڪي شڪل ڏيڻ لاءِ CMA CGM جي چيئرمين ۽ سي اي او، روڊولف ساڊ سان سڌين ڳالهين جي اميد آهي.

ان سان گڏ، ٻه طرفين ڳالهين ۾ وسيع يورپي يونين سان اهم واپاري لاڳاپن تي به ڌيان ڏنو ويندو. هڪ بنيادي توجه GSP+ ٽيرف رعايتن کي محفوظ ڪرڻ ۽ وڌائڻ تي هوندو، جيڪي سريلنڪا جي گارمينٽس انڊسٽري ۽ ايڪسپورٽ سيڪٽر جي مستقبل لاءِ انتهائي اهم آهن.

صدر ديسانائڪي ۽ پرڏيهي وزير هيرٿ جو مقصد فرانسيسي حڪومت سان معاهدن تي پهچڻ آهي ته جيئن سريلنڪا جي برآمد ڪندڙن لاءِ مارڪيٽ تائين پهچ کي وڌائي سگهجي، جنهن سان ملڪ جي ڪمزور معاشي حالت کي استحڪام ملي سگهي.

سفارتي ۽ اقتصادي سرگرمين جو هي سلسلو ڪولمبو پورٽ جي حوالي سان ورلڊ بئنڪ پاران شايع ٿيل هڪ تازي ۽ اهم تشخيصي رپورٽ کانپوءِ سامهون آيو آهي. رپورٽ ۾ واضح طور تي بندرگاهه جي علائقائي اهميت کي اجاگر ڪيو ويو ۽ ان جي بنيادي ڍانچي کي بين الاقوامي معيارن مطابق اپ گريڊ ڪرڻ جي سخت ضرورت تي زور ڏنو ويو.

بين الاقوامي مالياتي ۽ شپنگ شخصيتن جي تازي اعليٰ سطحي دورن، فرانس جي وڏي شپنگ لائن جي اوچتو سيڙپڪاريءَ جي خواهش، ۽ ورلڊ بئنڪ جي مثبت جائزي مان اها تصديق ٿئي ٿي ته سريلنڪا جي بحري معيشت عالمي سطح تي نظرن ۾ آهي.

ان وڌندڙ عالمي ڌيان جي پس منظر ۾، اها خبر ته هڪ فرانسيسي انرجي فنڊ سريلنڪا جي سمنڊ ويجهو تيل ۽ گئس جي نئين ڳولا شروع ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ٻين عالمي انرجي ڪمپنين جي دلچسپي کي پڻ وڌائي ڇڏيو آهي.

ان جي نتيجي ۾، صدر جو پيرس دورو بندرگاهن جي ترقي ۽ يورپي سيڙپڪاريءَ کان اڳتي وڌي، سريلنڪا جي مستقبل جي انرجي پاليسي ۽ بحري سيڪيورٽي جي جوڙجڪ کي نئين سر شڪل ڏئي سگهي ٿو.

هندي وڏي سمنڊ جي منظرنامي ۾ فرانس جي جارحاڻي انٽري ۽ سريلنڪا جي پورٽ ۽ انرجي سيڪٽرن ۾ ان جي وڏي سيڙپ جي منصوبن يقيني طور تي علائقائي طاقتن ۾ بي چيني پيدا ڪري ڇڏي آهي. آمريڪا، هندستان ۽ چين — جيڪي اڳ ئي سريلنڪا جي بحري علائقي تي اثر رسوخ لاءِ سخت مقابلي ۾ مصروف آهن، فرانس جي هن اڳڀرائي تي ڪيئن ردعمل ڏيندا، اهو ڏسڻو باقي آهي.

عالمي سپر پاورز جي رقابتن مان رستو ڪڍڻ لاءِ ذهين سفارتڪاريءَ جي ضرورت هوندي آهي. فرانس جهڙي يورپي طاقت جي سيڙپ ۽ سفارتي حمايت جو فائدو وٺي، صدر ديسانائڪي جو هي دورو سريلنڪا جي اقتصادي بحالي، انفراسٽرڪچر جي جديديت، انرجي سيڪيورٽي، ۽ يورپي يونين جي اهم واپاري مراعات جي توسيع کي يقيني بڻائڻ ۾ هڪ فيصلو ڪندڙ موڙ ثابت ٿي سگهي ٿو.

________________