آسيان ۽ يورپي يونين جي اڳواڻن جون وچ اوڀر تڪرار جي پُرامن حل لاءِ ڪوششون تيز

THE AsiaN جو ايڊيٽر (Editor)25-04-2026

پڙھڻ جي لاءِ 8 منٽ

وڌندڙ بين الاقوامي سياسي سرگرميون امن ۽ سلامتيءَ بابت پوپ ليو جي مذهبي پيغام سان هم آهنگ آهن. ايشيائي ۽ مغربي ملڪن ۾ جنگ مخالف جذبا وڌي رهيا آهن، ۽ ايران خلاف آمريڪي جنگ جي طريقي تي ڳڻتي ظاھر ڪري رهيا آهن. ھڪ سروي موجب آمريڪا مخالف سوچ وڌي رھي آھي ۽ چين کي متبادل سُپر پاور طور پسند ڪيو ٿو وڃي

سنگاپور مان آئيوان لِم جي رپورٽ

سنگاپور: ويٽيڪن سٽيءَ جي پهرين آمريڪي سربراهه، پوپ ليو چوڏهين، ايران تي آمريڪي حملي جي اخلاقي بنيادن تي سخت مذمت ڪئي آهي، جنهن تي صدر ڊونلڊ ٽرمپ پاران سخت ردعمل ظاهر ڪيو ويو آهي. پر هي پاپائي اڳواڻ، جيڪو 1.4 ارب ڪيٿولڪ عيسائين جي نمائندگي ڪري ٿو، امن ۽ انسانيت بابت پنهنجي نظرين تي قائم آهي.

آفريڪا جي چئن ملڪن جي دوري دوران، هن 21 اپريل تي اسطوائي گني (Equatorial Guinea) ۾ خبردار ڪيو ته “جيڪڏهن سياسي ذميواريون قبول ڪرڻ ۾ رخ تبديل نه ڪيو ويو ۽ ادارن توڙي بين الاقوامي معاهدن جو احترام نه ڪيو ويو، ته انسانيت جو مستقبل وڏي خطري ۾ پئجي سگهي ٿو.” اهي معاهدا ۽ ادارا مسٽر ٽرمپ جي “آمريڪا فرسٽ” پاليسي جو نشانو بڻيل آهن.

ان دوران، ڪجهه ايشيائي ۽ مغربي ملڪن ۾ جنگ مخالف جذبا وڌي رهيا آهن، جيڪي ايران خلاف آمريڪي جنگ جي طريقي تي ڳڻتي جو اظهار ڪري رهيا آهن.

آمريڪا پاران ايراني نار، جنھن کي آبناءِ هرمز (Strait of Hormuz) سڏيو وڃي ٿو، جي تازي ناڪابندي ۽ ايراني مال بردار جهاز تي قبضي، جنهن جو مقصد تهران کان رعايتون حاصل ڪرڻ هو، ڇڪتاڻ کي وڌائي ڇڏيو آهي. انهن قدمن پاڪستان جي ٽياڪڙيءَ سان ٿيندڙ امن ڳالهين کي وڌيڪ پيچيده ڪري ڇڏيو آهي، جيڪي ٻن هفتن جي جنگبنديءَ ۾ واڌ کانپوءِ جاري هيون.

سفارتي ڪوششن جي غير يقيني نتيجن کي ڏسندي، برطانيه ۽ فرانس آمريڪا کان سواءِ ٻين ملڪن جو هڪ اتحاد بڻائڻ جي شروعات ڪئي آهي. هن مشن جو مقصد هرمز جي اهم آبي گذرگاهه کي ٻيهر کولڻ آهي، جتان عالمي توانائي ۽ گئس جي فراهمي جو 20 سيڪڙو حصو گذري ٿو.

ان کان اڳ، برطانيه، فرانس، جرمني ۽ اسپين صدر ٽرمپ جي ايران خلاف جنگ ۾ شامل ٿيڻ واري سڏ کي رد ڪري ڇڏيو هو، جنهن جو سبب اهو ڄاڻايو ويو ته 28 فيبروري تي ايران تي بمباري شروع ڪرڻ کان اڳ انهن سان ڪا به مشاورت نه ڪئي وئي هئي.

17 اپريل تي منعقد ٿيل هڪ ورچوئل اجلاس ۾ سنگاپور پڻ برطانيه ۽ فرانس سان شامل ٿيو، جنهن ۾ 51 ملڪن شرڪت ڪئي. هن اجلاس جو مقصد آبناءِ هرمز کي کولڻ لاءِ هڪ متبادل دفاعي رستو قائم ڪرڻ هو. سنگاپور جي وزيراعظم لارنس وانگ خبردار ڪيو ته آمريڪا ۽ ايران پاران آبي گذرگاهه کي “هٿيار” طور استعمال ڪرڻ هڪ غلط روايت قائم ڪندو.

هن جي ذهن ۾ سنگاپور جي آبي گذرگاهه ۽ ملاڪا جي لنگھ (Straits of Malacca) جا خدشا آهن، جيڪي گڏيل قومن جي قانونن (UNCLOS) تحت بين الاقوامي جهازن جي آزاداڻي گذر لاءِ کليل هجڻ گهرجن.

ٽرمپ ۽ ايران جي وچ ۾ سخت جملن جي ڏي وٺ جي باوجود، يورپي يونين ۽ آسيان (ASEAN) اڳواڻن ٻنهي ڌرين تي زور ڀريو آهي ته هو اٺن هفتن کان جاري هن جنگ کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪنهن معاهدي تي پهچن.

13 اپريل تي جاري ڪيل هڪ گڏيل بيان ۾، ڏهن ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جي پرڏيهي وزيرن جنگي ڌرين تي زور ڀريو ته هو “گڏيل قومن جي چارٽر ۽ سلامتي ڪائونسل جي قراردادن موجب هڪ جامع ۽ پائيدار حل” لاءِ ڪم ڪن.

قانون جي حڪمراني تي يقين رکندڙ آسيان ملڪ صدر ٽرمپ جي سخت معاشي پاليسين (Liberation Day tariffs)، جنوري ۾ وينزويلا جي صدر نيڪولس ماڊورو جي غير قانوني گرفتاري، ۽ ايران تي هاڻوڪي جنگ جي ڪري سخت پريشان آهن، جنهن ڪري مسٽر ڊونلڊ جي قيادت بابت عوامي ناپسندي وڌي رهي آهي.

سنگاپور جي ISEAS-Yusof Ishak Institute جي تازي سروي موجب، عوامي راءِ آمريڪا جي خلاف ٿي وئي آهي. تقريبن 51.9 سيڪڙو ماڻهن آمريڪا بابت ناپسنديدگي جو اظهار ڪيو آهي.

جڏهن ٻن سپر پاورز مان ڪنهن هڪ کي چونڊڻ جو سوال آيو، ته اڪثر ماڻهن چين کي وڌيڪ ڀروسي جوڳو پارٽنر قرار ڏنو، جنهن جو وڏو سبب مسٽر ٽرمپ جون پرڏيهي پاليسيون آهن. ان جي ابتڙ، 2025 جي سروي ۾ آمريڪا کي چين تي فوقيت حاصل هئي، ڇاڪاڻ ته ان وقت ڏکڻ چين سمنڊ ۾ بيجنگ جو سخت رويو هڪ مسئلو هو.

تازن واقعن چين کي عالمي اسٽيج تي هڪ مستحڪم طاقت طور تسليم ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي آهي. بيجنگ جي وڌندڙ اهميت جو اندازو اسپين جي وزيراعظم پيڊرو سانچيز جي 14 اپريل واري دوري مان لڳائي سگهجي ٿو. يورپ ۾ ٽرمپ جو سخت نقاد سمجهيو ويندڙ سانچيز پنهنجي چوٿين دوري تي بيجنگ پهتو، جتي هن ۽ صدر شي جن پنگ گهڻ طرفي عالمي نظام کي بچائڻ لاءِ يورپ-چين لاڳاپن کي وڌيڪ ويجھو ڪرڻ تي زور ڏنو.

ساڳئي ڏينهن، ابوظهبي جي ولي عهد شيخ خالد بن محمد بن زيد النهيان ۽ شي جن پنگ وچين اوڀر لاءِ چئن نقطن تي مشتمل تجويز تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي، جنهن جو بنياد پرامن بقاءِ باهمي، خود مختياري، بين الاقوامي قانون ۽ گڏيل ترقي تي ٻڌل آهي. واضح رهي ته گڏيل عرب امارات جي توانائي جي اڏاوتن تي ايراني حملا ٿيا هئا، جيڪي آمريڪي ۽ اسرائيلي بمباري جو ردعمل هئا.

يورپي يونين ۽ آسيان ملڪن سان گڏوگڏ، چين پڻ هاڻي وچين اوڀر جي تڪرار تي کليل نموني ڳالهائي رهيو آهي ۽ جنگي ڌرين تي زور ڀري رهيو آهي ته اهي اسلام آباد (پاڪستان) جي ثالثي ذريعي پنهنجا تڪرار حل ڪن.

هي وڌندڙ بين الاقوامي سياسي تحرڪ پوپ ليو جي عالمي امن ۽ سلامتي واري مذهبي پيغام سان مڪمل طور مطابقت رکي ٿو.

_____________