هو ڀارتي رياست تامل ناڊو جو رهواسي هو، جيڪو آچر تي ڪويت ۾ بجلي ۽ پاڻي صاف ڪرڻ واري پلانٽ جي سروس بلڊنگ تي ايراني ڊرون حملي ۾ مارجي ويو.
اڃان گھڻيون معصوم زندگيون ان جنگ جي قيمت چڪائينديون جيڪا انهن شروع ئي نه ڪئي هئي؟
تحرير: حبيب تومي
مناما: اڪثر ڏينهن تي، سنٿاناسيلوم ڪرشنن جهڙيون زندگيون بغير ڪنهن سرخي يا نوٽيس جي خاموشيءَ سان گذري وينديون آهن. هو ڪا عوامي شخصيت نه هو. ڪو سپاهي نه هو. نه ئي اهڙو ماڻهو هو جنهن جا فيصلا واقعن تي اثرانداز ٿين يا جنهن جي نالي جو سياسي حلقن ۾ ڪو وزن هجي. هو صرف ڪويت ۾ هڪ پورهيت هو، انهن هزارين ماڻهن مان هڪ جيڪي هر سال پنهنجي ملڪ مان ڪنهن بهتر شيءِ جي ڳولا ۾ نڪرندا آهن؛ هڪ مستحڪم آمدني، هڪ محفوظ مستقبل، ۽ انهن ماڻهن جي مدد ڪرڻ جو موقعو جيڪي مٿس ڀاڙين ٿا.
خليجي ملڪن — بحرين، ڪويت، عمان، قطر، سعودي عرب ۽ متحده عرب امارات — ۾ اها ڪهاڻي هڪ جيتري آهي. اها اڏاوتن جي جڳهن، ورڪشاپن، آفيسن ۽ رستن تي روزانو جيئري ويندي آهي. اها ڪهاڻي محنت، روزاني معمول ۽ خاموش استقامت جي آهي. انهن پورهيتن جون زندگيون سياست يا جنگ سان نه، پر ذميواري، وقار ۽ اميد سان جڙيل هونديون آهن. اها ڪرشنن جهڙن ماڻهن جي ڪهاڻي آهي.
هو ڀارتي رياست تامل ناڊو جو رهواسي هو، جيڪو آچر تي ڪويت ۾ بجلي ۽ پاڻي صاف ڪرڻ واري پلانٽ جي سروس بلڊنگ تي ايراني ڊرون حملي ۾ مارجي ويو. هن جي عمر 37 سال هئي.
هن جا به خواب هئا، جيئن سڀني ماڻهن جا هوندا آهن. اهي خواب ڪنهن وڏي مقصد لاءِ نه، پر قدم قدم تي اڳتي وڌڻ لاءِ هئا: ڪم پورو ڪرڻ، گهر پئسا موڪلڻ، هڪ مستقبل کي آهستي آهستي شڪل ڏيڻ، ۽ پنهنجي گهر وارن لاءِ خوشحال حالتون پيدا ڪرڻ. هن جي زندگي به ٻين وانگر معمول ۽ ذميواريءَ تي ٻڌل هئي. ان ۾ وقار هو، ان ۾ هڪ مقصد هو.
۽ پوءِ، هڪ ئي پل ۾، سڀ ڪجهه ختم ٿي ويو. هي اها ڪهاڻي آهي جنهن جو پڄاڻي ڪڏهن به اهڙي نه هجڻ کپندي هئي.
هو ڪنهن به جهڳڙي جو حصو نه هو. هن انهن فيصلن ۾ ڪوبه ڪردار ادا نه ڪيو هو جيڪي جنگي شدت جو سبب بڻيا. پر جڏهن حملو ٿيو، ته ان ڪو فرق نه رکيو. ان نه پڇيو ته هو ڪير هو يا هن جو عقيدو ڇا هو. اهو بس آيو ۽ هن جي زندگي کسي ويو.
هي جديد جنگين جي اها حقيقت آهي، جيڪا اڪثر ڪري اسٽريٽجڪ ٻولي ۽ سياسي فريم ورڪ جي پٺيان لڪيل هوندي آهي. جنگ صرف انهن تائين محدود ناهي رهندي جيڪي اها وڙهن ٿا. هي پنهنجي حدن کان ٻاهر نڪري انهن ماڻهن جي زندگين ۾ به پکڙجي ويندي آهي جن جو ان سان ڪوبه واسطو ناهي هوندو.
جنگ جي وقت ۾، دنيا اڪثر مبهم اصطلاحن ۾ ڳالهائيندي آهي. ميزائيل فائر ڪيا ويا. هدفن کي نشانو بڻايو ويو. نقصان جو اندازو لڳايو ويو. انگ اکر ٻڌايا ويا. اسان کي حملن ۽ نقصان جي جائزي بابت ٻڌايو ويندو آهي. اهي صاف سٿرا ۽ فاصلي وارا لفظ آهن جيڪي واقعن مان انساني وزن ختم ڪري ڇڏيندا آهن. اهي فرد، جن جي زندگي ان حملي کان ٻاهر به هئي، هن ٻوليءَ ۾ غائب ٿي ويندا آهن.
ڪرشنن جي موت اها ياد ڏياري آهي ته جڏهن جنگ وڌندي آهي ته حفاظت ۽ خطري جي وچ واري سرحد ڪيتري نازڪ ٿي ويندي آهي. انهن ماڻهن لاءِ جيڪي امن ۽ سڪون جي ڳولا ۾ اچن ٿا، توقع سادي هوندي آهي: محنت جو ميوو سيڪيورٽي جي صورت ۾ ملندو، ڪوششون تسلسل ڏانهن وٺي وينديون، ۽ زندگي اڳتي وڌندي رهندي.
پر جنگ بغير ڪنهن خبرداري جي انهن اميدن کي ٽوڙڻ جو رستو ڳولي وٺندي آهي. ۽ جڏهن ائين ٿئي ٿو ته نتيجا انتهائي انساني ۽ ڏکوئيندڙ هوندا آهن.
هر حملي جي پويان فيصلن جي هڪ زنجير هوندي آهي. هر شدت جي پويان هڪ حساب ڪتاب هوندو آهي. پر ان زنجير جي آخر ۾، اهي انفرادي ۽ اڻ لڀ زندگيون هونديون آهن جيڪي فيصلا ڪرڻ وارن لاءِ اڪثر نظر نه ايندڙ هونديون آهن. ڪرشنن کي، خليج جي ٻين معصوم ماڻهن وانگر، هن ڪهاڻيءَ جو حصو نه هجڻ کپي ها.
خليج ۾، تنوع ڪو خيالي تصور ناهي؛ اها هڪ حقيقت آهي. هي علائقو سڄي دنيا جي مختلف ماڻهن جو گهر آهي، جيڪي هتان جي معيشت ۽ سماجي جوڙجڪ ۾ پنهنجو حصو وجهن ٿا. اهي ڪنهن به لحاظ کان ٻاهريان ناهن، پر روزاني زندگيءَ جي رفتار جو حصو آهن. جڏهن انهن مان ڪو هڪ وڃائجي ويندو آهي، ته اهو رڳو هڪ واقعو ناهي هوندو، پر هڪ گهرو گهاءُ هوندو آهي.
ڪرشنن جي زندگي هڪ الڳ رستي تي هلي رهي هئي، جيڪو جنگ بدران ڪم ۽ ذميواريءَ وارو رستو هو. پر ان جي باوجود هو ان جو حصو بڻجي ويو.
اها ئي ڳالهه آهي جيڪا هن جي موت کي قبول ڪرڻ مشڪل بڻائي ٿي. اهو اهڙا سوال اٿاري ٿو جن جا جواب ڪنهن حڪمت عملي يا جواز وٽ ناهن: هو ئي ڇو؟ هن پنهنجي گهر کان پري هن قسمت جو حقدار ٿيڻ لاءِ ڇا ڪيو هو؟
ان جو ڪو واضح جواب ناهي. اهڙي ڪا وضاحت ناهي جيڪا وڃايل زندگي واپس ڪري سگهي. صرف اها سڃاڻپ باقي رهي ٿي ته جنگ ۾، معصوميت ڪا پناهه ناهي، ۽ فاصلو حفاظت جي ڪا ضمانت ناهي.
سنٿاناسيلوَم ڪرشنن کي اهڙي جنگ ۾ نه مرڻ کپي ها جيڪا هن جي هئي ئي نه. پر هو گذاري ويو. شايد گهٽ ۾ گهٽ جيڪو اسان ڪري سگهون ٿا اهو هي آهي ته کيس ياد رکون. ته هو هتي هو. هن ڪم ڪيو، محنت ڪئي ۽ ڪنهن بهتر شيءِ جي اميد ڪئي. هن جي زندگي رڳو هڪ انگ اکر نه هئي، پر هڪ ڪهاڻي هئي جنهن کي جاري رهڻ جو حق هو.
۽ اها ئي وجهه آهي ته هن جو نالو ۽ هن وحشي جنگ ۾ مارجي ويل ٻين معصوم ماڻهن جا نالا ڪڏهن به وسارڻ نه گهرجن.
__________________
حبيب تومي بحرين ۾ رھندڙ سينئر صحافي ۽ ڏکڻ ڪوريائي خابرو اداري The AsiaN جي انگريزي سروس جو ايڊيٽر اِن چيف آھي
