پاڪستان سميت ڪيترن ئي ملڪن ۾ تيل جي فراهميءَ ۾ ڪا به حقيقي رڪاوٽ ناهي آئي، پر قيمتن ۾ واڌ جي خوف ۽ نفسياتي گهٻراهٽ سبب پيٽرول پمپن تي وڏيون قطارون لڳي ويون آهن.
ڏکڻ ڪوريا جي خابرو اداري The AsiaN مختلف ملڪن جي شائع رپورٽن تي مشتمل ھڪ جامع رپورٽ
وچ اوڀر ۾ فوجي تڪرار جاري رهڻ سبب، عالمي مارڪيٽ ۾ تيل جون قيمتون هڪ ڀيرو ٻيهر 90 ڊالر في بيرل جي ويجهو پهچي ويون آهن، جنهن ڪري پوري ايشيا جي ٻارڻ واري مارڪيٽ ۾ ڇڪتاڻ وڌي وئي آهي. ڪيترن ئي ملڪن ۾ تيل جي فراهمي ۾ ڪا به حقيقي رڪاوٽ ناهي آئي، پر قيمتن ۾ واڌ جي خوف ۽ نفسياتي گهٻراهٽ سبب پيٽرول پمپن تي وڏيون قطارون لڳي ويون آهن. جڏهن ته حڪومتون پنهنجي ذخيرن کي ظاهر ڪري، سبسڊي، قيمتن تي ڪنٽرول ۽ ٻارڻ جي بچت جي اپيلن ذريعي مارڪيٽ کي مستحڪم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيون آهن.
بدانتظامي جا پهريان آثار بنگلاديش ۾ نظر آيا. گاديءَ واري شهر ڍاڪا ۾ تيل جي کوٽ جي افواهن سبب ڊرائيور پيٽرول پمپن ڏانهن ڊوڙي پيا، جنهن ڪري ڪجهه علائقن ۾ ڪيترن ئي سون ميٽرن تائين قطارون لڳي ويون. بنگلاديش پيٽروليم ڪارپوريشن (BPC) چيو آهي ته ملڪ وٽ هن وقت تقريباً 15 ڏينهن جو پيٽرول، 12 ڏينهن جو ڊيزل ۽ 30 ڏينهن جو آڪٽين اسٽاڪ ۾ موجود آهي. پر طلب ۾ اوچتو واڌ سبب ڪجهه پمپن تي عارضي طور تيل ختم ٿي ويو، جنهن ڪري في گاڏي تيل وٺڻ جي حد مقرر ڪئي وئي. حڪومت زور ڏئي چيو آهي ته تيل جا وڌيڪ جهاز پهچي رهيا آهن ۽ سپلاءِ محفوظ آهي.
پاڪستان ۾ عالمي قيمتن ۾ واڌ جو سڌو اثر مقامي قيمتن تي پيو. مارچ جي شروعات ۾ حڪومت پيٽرول جي قيمت ۾ 55 روپيا واڌ ڪري ان کي 321.17 روپيا ۽ ڊيزل کي 335.86 روپيا في ليٽر تائين پهچائي ڇڏيو. ان اعلان کان ھڪدم پوءِ ڪراچي ۽ لاهور جهڙن شهرن ۾ پيٽرول پمپن تي ڊگهيون قطارون لڳي ويون ۽ ماڻهن خوف وچان وڌيڪ تيل خريد ڪرڻ شروع ڪيو. اختيارين جو چوڻ آهي ته ذخيرا موجود آهن، پر ماهرن موجب درآمدات تي وڌيڪ انحصار سبب عوام ۾ بيچيني تيزي سان وڌي ٿي.
ڪمبوڊيا جي حڪومت شهرين کي هدايت ڪئي آهي ته قيمتن ۾ وڌيڪ واڌ جي امڪان کي نظر ۾ رکندي تيل احتياط سان استعمال ڪن. تازي تبديليءَ ۾ پيٽرول ۽ ڊيزل جي قيمت ۾ 100 ريل في ليٽر واڌ ڪئي وئي آهي، ۽ خبردار ڪيو ويو آهي ته جيڪڏهن عالمي قيمتون وڌيون ته مقامي قيمتن ۾ 5 کان 25 سيڪڙو وڌيڪ واڌ ٿي سگهي ٿي.
ملائيشيا جو وڌيڪ ڌيان قيمتن کي مستحڪم رکڻ تي آهي. وزيراعظم انور ابراهيم چيو آهي ته RON95 پيٽرول تي سبسڊي واري قيمت (1.99 رنگٽ في ليٽر) کي ايندڙ ٻن مهينن تائين برقرار رکي سگهجي ٿو. پر هن خبردار ڪيو ته جيڪڏهن وچ اوڀر جو تڪرار جاري رهيو ته سبسڊي جا خرچ وڌي سگهن ٿا.
ويٽنام ۾ هر ڏهن ڏينهن کانپوءِ تيل جي قيمتن جي نظرثاني ڪئي ويندي آهي ۽ قيمتن کي مستحڪم رکڻ لاءِ خاص فنڊ استعمال ڪيو پيو وڃي. ٿائلينڊ پڻ پنهنجي “آئل فنڊ” ذريعي ڊيزل جي قيمتن کي قابو ۾ رکڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر تسليم ڪيو ته ڊگهي عرصي تائين قيمتون مٿي رهيون ته سبسڊي جو بار وڌي ويندو.
انڊونيشيا پنهنجي سرڪاري ڪمپني پيرٽامينا (Pertamina) ذريعي سپلاءِ کي يقيني بڻائي رهيو آهي، جڏهن ته ڀارت وٽ تقريبن 39 ملين بيرل جو اسٽريٽجڪ تيل ذخيرو موجود آهي ۽ هو ان جي گنجائش وڌائي رهيو آهي. ڀارتي حڪومت جو چوڻ آهي ته سپلاءِ مستحڪم آهي، پر ڪجهه علائقن ۾ قيمتون وڌڻ جي خوف کان طلب ۾ اضافو ٿيو آهي.
ماهرن جو چوڻ آهي ته وچ اوڀر جي بحرانن ۾ نفسياتي خوف اڪثر ڪري حقيقي کوٽ کان وڌيڪ تيزي سان مارڪيٽ تي اثر انداز ٿيندو آهي. بنگلاديش ۾ قطارون، پاڪستان ۾ قيمتن جو وڌڻ ۽ ٻين ايشيائي ملڪن ۾ ذخيرن تي زور ڏيڻ ان ئي صورتحال جو حصو آهن. موجوده صورتحال مان ظاهر ٿئي ٿو ته اصل مسئلو تيل جي کوٽ نه پر مارڪيٽ ۾ پکڙيل بيچيني آهي.
____________
