عالمي آزمائش: بدلجندڙ موسم جي آفت ڪيئن سڀني براعظمن جي ترقيءَ کي روڪي ٿي

THE AsiaN جو ايڊيٽر (Editor)27-07-2026

پڙھڻ جي لاءِ 6 منٽ

موسمياتي تبديليءَ جي اثرن وارا واقعا، اڻ ڏٺل گرميءَ جي لهرن کان وٺي صديءَ جي خوفناڪ ٻوڏن تائين، ڌرتيءَ جي هر ڪنڊ ڪڙڇ کي متاثر ڪري رهيا آهن.

جرمنيءَ مان ڊاڪٽر حسن حميده وٽان

ڪِيل، جرمني: موسمياتي تبديليءَ جي ڪا سرحد ناهي هوندي. جيڪا شروعات ڌرتيءَ جي فضا ۾ طبعي تبديلين سان ٿي هئي، سا هاڻي پائداريءَ عالمي پئمانن لاءِ هڪ وجودي بحران بڻجي چڪي آهي. ويجھڙائيءَ وارن سالن دوران موسمياتي تبديليءَ جي اثرن وارا واقعا، اڻ ڏٺل گرميءَ جي لهرن کان وٺي صديءَ جي خوفناڪ ٻوڏن تائين، ڌرتيءَ جي هر ڪنڊ ڪڙڇ کي متاثر ڪري رهيا آهن.

اهي سڌيءَ ريت گڏيل قومن جي 17 پائيدار ترقيءَ جي مقصدن لاءِ خطرو آهن ۽ هر براعظم کي پنهنجي مستقبل جي بچاءُ واري جنگ ۾ ڌڪي چڪا آهن.

موسمياتي بحران جا براعظمي ميدان

آفريقا: آفريقي براعظم موسم جي عدم استحڪام جو سڀ کان وڌيڪ شڪار آهي. اوڀر آفريقا ۽ ساحلي علائقن ۾ لڳاتار سخت ڏڪار ڪال (سوڪھڙي) لکين ننڍن هارين جي روزگار کي ٻوڙي ڇڏيو آهي. زراعت ڪيترن ئي آفريقي ملڪن جي معيشت جي ڪرنگھي جي هڏي آهي، تنهنڪري فصلن جي تباھيءَ سان سڌي ريت سخت بک جنم وٺي ٿي ۽ غربت گھٽائڻ جي ڪوششن کي ڏهاڪا پوئتي ڌڪي ڇڏي ٿي.

ايشيا (قدرتي طاقتن جو مرڪز): ڏکڻ ايشيا، خاص طور تي پاڪستان ۽ بنگلاديش ۾، 50 ڊگريءَ کان مٿي گرميءَ جون لهرون ۽ موتمار چوماسي جون بارشون ۽ ٻوڏون آفت بڻجي اچن ٿيون. وڏن شهرن ۽ اهم بنيادي ڍانچي جي تباھيءَ تي اربين ڊالرن جو نقصان ٿئي ٿو. ان سان گڏوگڏ، هماليه جا گليشيئر ڳري رهيا آهن، جنهن سان هڪ ارب کان وڌيڪ ماڻهن جي پيئڻ جي پاڻيءَ جو مستقبل خطري ۾ پئجي ويو آهي.

يورپ ۽ اتر آمريڪا: امير صنعتي ملڪن کي لاڳيتو اها غلط فهمي هئي ته اهي پئسي جي زور تي انهن نتيجن کان بچي سگهن ٿا. پر حقيقت انهن جي پويان اچي پهتي آهي. اتر آمريڪا خوفناڪ جهنگلي باهه ۽ مغربي علائقن ۾ پاڻيءَ جي مستقل کوٽ سان وڙهي رهيو آهي. يورپ رڪارڊ گرمي، رائن (Rhine) جهڙين وڏين تجارتي نديءَ جي سڪڻ، ۽ تباهه ڪندڙ اوچتين ٻوڏن کي منهن ڏئي رهيو آهي. اهي اقتصادي نقصان قومي بجيٽ تي سخت بار وڌائين ٿا ۽ پائيدار اقتصادي ترقي جي مقصد کي خطري ۾ وجهن ٿا.

ڏکڻ آمريڪا ۽ آسٽريليا (حدن کان ٻاهر نڪرندڙ ماحولياتي نظام): ايمازون جا برساتي جهنگلات، جيڪي ڌرتيءَ جا ڦڦڙ سڏجن ٿا، تاريخي سوڪھڙي جو شڪار آهن، جنهن سان عالمي سطح تي CO_2 جذب ڪرڻ جي صلاحيت متاثر ٿي رهي آهي. ٻئي طرف آسٽريليا ۾ تيزيءَ سان وسيع جهنگلي باهه ۽ سامونڊي گرميءَ جون لهرون اچي رهيون آهن، جيڪي ‘گريٽ بيئرئر ريف’ کي ناقابلِ تلافي نقصان پهچائي رهيون آهن ۽ حياتياتي تنوع (biodiversity) کي ختم ڪري رهيون آهن.

پائيدار ترقيءَ تي عالمي ڊومينو اثر: موسمياتي آفتون عالمي ترقياتي منصوبي لاءِ هڪ سسٽم ايرر (system error) وانگر ڪم ڪن ٿيون. اهي تعليم، صحت ۽ صاف پاڻيءَ لاءِ لازمي بنيادي ڍانچي کي تباھ ڪن ٿيون. جڏهن اسڪول ٻوڏ ۾ وهي وڃن ٿا، گرميءَ جي ڪري اسپتالون اوورلوڊ ٿين ٿيون، يا پيئڻ جي پاڻيءَ جا کوهه سُڪي وڃن ٿا، تڏهن سماجي بنياد ٽٽي پوي ٿو.

سڀ کان وڏو خطرولڏپلاڻ ۽ تڪرار: جڏهن رهائش جا هنڌ رهڻ جي قابل ناهن رهندا، تڏهن وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ٿئي ٿي. لکين ماڻهن کي پنهنجا گهر ڇڏڻا پون ٿا ڇو ته انهن کي نه غذا ملي ٿي نه پاڻي. اها موسمياتي تبديليءَ جي باهه مان جنم وٺندڙ لڏپلاڻ انهن علائقن ۾ سماجي تڪرارن کي جنم ڏئي ٿي ۽ امن ۽ انصاف جي عالمي مقصد کي خطري ۾ وجهي ٿي.

موسمياتي پائيداريءَ کان سواءِ ڪا به ترقي ممڪن ناهي. شديد موسمياتي واقعا اسان کي اها ڳالهه سمجهائن ٿا ته عالمي پائيدار ترقي هڪ خيال رهندي جيسين اسان موسمياتي نظام کي مستحڪم نٿا ڪريون. هر براعظم کي پنهنجي بنيادي ڍانچي کي بنيادي طور تي نئين سر اڏڻو پوندو ۽ ان کي “موسمياتي خطري کان محفوظ” (Climate-Resilient) بڻائڻو پوندو. ان لاءِ عالمي تعاون جي ضرورت آهي. اتر جي امير ملڪن کي گهرجي ته اهي گرميءَ کان متاثر ڏکڻ جي ملڪن جي مالي ۽ تڪنيڪي طور تي ڀرپور مدد ڪن. جڏهن اسان موسمياتي تحفظ کي ترقيءَ جو بنياد سمجهنداسين، تڏهن پائيدار ترقيءَ جا مقصد سچائيءَ جو روپ وٺي سگهندا.

___________